Ramayana — Bala Kanda, Sarga 25, Shloka 22
ताटकावृत्तान्तः
The Account of Tāṭakā and the Royal Duty to Protect
Devanagari script
विश्वामित्रोऽब्रवीद्वाक्यं शृण येन बलोत्तरा। वरदानकृतं वीर्यं धारयत्यबला बलम्।।
Transliteration
viśvāmitro 'bravīd vākyaṃ śṛṇu yena balottarā | vara-dāna-kṛtaṃ vīryaṃ dhārayaty abalā balam ||
Translation
وشوامتر نے فرمایا: سنو کہ وہ کیسے سب سے بڑھ کر زور آور بنی—کس طرح ور کے عطا کیے جانے سے اس کم زور عورت نے ایسی قوت و توانائی دھار لی۔
Word by Word
एतैःby these
एतैः:
Karana (करण/Agent)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; सर्वनाम
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
अन्यैःby others
अन्यैः:
Karana (करण/Agent)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
बहुभिःby many
बहुभिः:
Karana (करण/Agent qualifier)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण
राजपुत्रैःby princes
राजपुत्रैः:
Karana (करण/Agent)
TypeNoun
Rootराज-पुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; समासः (तत्पुरुषः) — राज्ञः पुत्रैः (by princes)
महात्मभिःby great-souled ones
महात्मभिः:
Karana (करण/Agent)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
अधर्मunrighteousness
अधर्म:
Sambandha (सम्बन्ध/Compound member)
TypeNoun
Rootअधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (instrumental) sense implied in compound; here as first member in split reading
सहिताassociated (with)
सहिता:
Karta (कर्ता/Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootसहित (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; (in standard reading: अधर्मसहिता)
नार्यःwomen
नार्यः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootनारी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
हताःwere killed
हताः:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Root√हन् (हन्-धातु) + क्त
Formक्त-कृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मणि (were slain)
पुरुषसत्तमैःby the best of men
पुरुषसत्तमैः:
Karana (करण/Agent)
TypeNoun
Rootपुरुष-सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; समासः (कर्मधारयः)
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu (हेतु/Reason)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; सर्वनाम; हेत्वर्थ (therefore/from that reason)
एनाम्her
एनाम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
घृणाम्pity
घृणाम्:
Karma (कर्म/Object of tyaktvā)
TypeNoun
Rootघृणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
त्यक्त्वाhaving abandoned
त्यक्त्वा:
Purvakala (पूर्वकाल/Preceding action)
TypeVerb
Root√त्यज् (त्यज्-धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund/absolutive) — ‘having abandoned’
जहिslay
जहि:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√हन् (हन्-धातु)
Formलोट्-लकार, परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन
मत्my
मत्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive) एकवचन-रूप (enclitic stem ‘mat-’); ‘my’ (used as first member in compound)
शासनात्by (my) command
शासनात्:
Hetu (हेतु/Authority)
TypeNoun
Rootशासन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; ‘from/according to command’ (ablative of cause/authority)
नृपO prince
नृप:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
Characters & Entities
V
ViśvāmitraR
RāmaT
Tātakā (implied)V
vara (boon)FAQs
Responsible action is grounded in right knowledge; Viśvāmitra prepares Rāma with the factual background before urging a grave deed.
Viśvāmitra begins explaining the origin of Tātakā’s power, attributing it to a boon.
Teacherly clarity and guidance—imparting context so that duty can be performed wisely.