Shloka 13

Devanagari script

आह्वये लोकपालांस्त्रीन् देवान् शक्रमुखांस्तथा।आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि तत्र मे संविधीयताम्।।।।

Transliteration

āhvaye lokapālāṃs trīn devān śakra-mukhāṃs tathā | ātithyaṃ kartum icchāmi tatra me saṃvidhīyatām || 2.91.13 ||

Translation

میں لوک پالوں میں سے تینوں کو، اور شکر (اندرا) کی سربراہی میں دیوتاؤں کو بھی پکارتا ہوں۔ میں مہمان نوازی کرنا چاہتا ہوں—پس اسی کے مطابق میرے لیے انتظام کیا جائے۔

Word by Word

• आह्वये: I invoke
• आह्वये: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आह्वय् (धातु)
• Form: लट्, उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• लोकपालान्: guardians of the worlds/quarters
• लोकपालान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: लोकपाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), बहुवचन; समासः लोकस्य पालाः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• त्रीन्: three
• त्रीन्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (प्रातिपदिक/संख्या)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; संख्याविशेषण (numeral adjective)

• देवान्: gods
• देवान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• शक्रमुखान्: having Indra as leader
• शक्रमुखान्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शक्रमुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; बहुव्रीहि: शक्रः मुखं येषाम् (with Indra at the forefront)

• तथा: likewise
• तथा: Kriyā-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (adverb: ‘thus/likewise’)

• आतिथ्यम्: hospitality
• आतिथ्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: आतिथ्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• कर्तुम्: to do
• कर्तुम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: तुमुन्-अन्त (infinitive)

• इच्छामि: I wish
• इच्छामि: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: इष्/इच्छ् (धातु)
• Form: लट्, उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तत्र: there/in that matter
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय

• मे: for me
• मे: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: षष्ठी, एकवचन

• संविधीयताम्: let it be arranged
• संविधीयताम्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + विधा (धातु)
• Form: लोट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि (passive)

Context

I invoke the three deities, guardians of the four quarters headed by Indra to extend hospitality (to Bharata). Let them make adequate arrangements in this regard.

Characters & Entities

• Bharadvaja
• Lokapālas
• Indra (Śakra)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is supported by cosmic order: the sage aligns his hospitality with the guardians of directions, implying that righteous action harmonizes with the universe.

What is the narrative situation?

Continuing the preparations, Bharadvāja calls upon the Lokapālas to assist in hosting Bharata.

Which character virtue is emphasized?

Responsibility and thoroughness—Bharadvāja leaves nothing incomplete in honoring the guest.