Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 89, Shloka 13

तामारुरोह भरतश्शत्रुघ्नश्च महाबलः।कौसल्या च सुमित्रा च याश्चान्या राजयोषितः।।।।पुरोहितश्च तत्पूर्वं गुरवो ब्राह्मणाश्च ये।अनन्तरं राजदारास्तदैव शकटापणाः।।।।

tām ārurōha bharataḥ śatrughnaś ca mahābalaḥ | kausalyā ca sumitrā ca yāś cānyā rājayoṣitaḥ ||

purohitaś ca tatpūrvaṃ guravo brāhmaṇāś ca ye | anantaraṃ rājadārās tadaiva śakaṭāpaṇāḥ ||

سب سے پہلے پُروہتِ خاندان اور بزرگ—آچاریہ اور برہمن—کشتی پر سوار ہوئے۔ ان کے بعد بھرَت اور مہابلی شترُگھن، نیز کوسلیا، سُمِترا اور دیگر شاہی خواتین چڑھیں؛ پھر بادشاہ کی بیویاں اور رسد سے لدی گاڑیاں روانہ ہوئیں۔

ताम्that (boat)
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; refers to नावम्
आरुरोहboarded, mounted
आरुरोह:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-रुह् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
भरतःBharata
भरतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभरत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (proper noun)
शत्रुघ्नःShatrughna
शत्रुघ्नः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशत्रुघ्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (proper noun)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
महाबलःmighty
महाबलः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक) + बल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: ‘great-strength’ qualifying शत्रुघ्नः
कौसल्याKausalya
कौसल्या:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकौसल्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (proper noun)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
सुमित्राSumitra
सुमित्रा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसुमित्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (proper noun)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
याःwho (those)
याः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; relative pronoun
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
अन्याःother
अन्याः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; qualifying याः (women)
राज-योषितःroyal women
राज-योषितः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराज (प्रातिपदिक) + योषित् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘king's women’
पुरोहितःthe family priest
पुरोहितः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुरोहित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
तत्-पूर्वम्before them
तत्-पूर्वम्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + पूर्व (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव: अव्ययवत् प्रयोग; ‘before that/them’ (adverb)
गुरवःpreceptors
गुरवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
ब्राह्मणाःbrahmins
ब्राह्मणाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
येwho
ये:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; relative pronoun referring to brāhmaṇāḥ/guravaḥ
अनन्तरम्afterwards
अनन्तरम्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअनन्तरम् (अव्यय)
Formक्रमवाचक अव्यय (thereafter)
राज-दाराःthe king's wives
राज-दाराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराज (प्रातिपदिक) + दार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (collective), प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘king's wives’
तदाthen
तदा:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (then)
एवindeed
एव:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारणार्थक अव्यय (indeed/just)
शकट-आपणाःwagons and supplies
शकट-आपणाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशकट (प्रातिपदिक) + आपण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; द्वन्द्व: ‘wagons and stores/market-supplies’

The family priest (Vasistha) and other brahmins were the first to board. Next mighty Bharata and Satrughna, Kausalya, Sumitra, women of the palace including the other wives of the king and wagons and supplies followed.

B
Bharata
Ś
Śatrughna
K
Kauśalyā
S
Sumitrā
P
purohita (family priest, traditionally Vasiṣṭha)
Ś
śakaṭa (wagons)

FAQs

Dharma is shown as maryādā (proper order and respect): elders, spiritual guides, and Brahmins are given precedence, reflecting societal responsibility and reverence for learning and guidance.

The group boards boats to cross; the narration carefully records the orderly sequence—priests and elders first, then princes and queens, then supplies.

Bharata’s adherence to protocol and respectful governance, ensuring dignified and safe movement for all groups.