Valmiki Ramayana 2.87.19 — Ayodhya Kanda, Sarga 87, Shloka 19

गुहसंवादः—रामस्य रात्रिवासवर्णनम्

Dialogue with Guha: Account of Rama’s Night Halt

Devanagari script

सौमित्रिस्तु ततः पश्चादकरोत्स्वास्तरं शुभम्।स्वयमानीय बर्हींषि क्षिप्रं राघवकारणात्।।।।

Transliteration

saumitris tu tataḥ paścād akarot svāstaraṃ śubham |

svayam ānīya barhīṃṣi kṣipraṃ rāghavakāraṇāt ||

Translation

پھر سومِتری (لکشمن) نے اس کے بعد، راگھَو کی خاطر، خود گھاس لا کر جلدی سے ایک مبارک بستر تیار کیا۔

Word by Word

• सौमित्रिः: Saumitri (Lakshmana)
• सौमित्रिः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: सौमित्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• तु: but
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• ततः: thereafter
• ततः: Kala-krama (काल/क्रम)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रमवाचक-अव्यय (thereafter)

• पश्चात्: afterwards
• पश्चात्: Kala-krama (काल/क्रम)
• Type: Indeclinable
• Root: पश्चात् (अव्यय)
• Form: क्रमवाचक-अव्यय (afterwards)

• अकरोत्: made, prepared
• अकरोत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/past), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• स्वास्तरम्: a good bed, bedding
• स्वास्तरम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: सु + आस्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); उपपद-तत्पुरुष ('सु-आस्तरम्' = good bedding)

• शुभम्: auspicious, fine
• शुभम्: Visheshana (विशेषण of स्वास्तरम्)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• स्वयम्: himself
• स्वयम्: Kartṛ-visheṣaṇa (कर्तृ-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: स्वयम्-शब्दः (indeclinable; reflexive adverb)

• आनीय: having brought
• आनीय: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + नी (धातु)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund in -ya), पूर्वकाल

• बर्हींषि: darbha grass, sacred grass
• बर्हींषि: Karma (कर्म/Object of आनीय)
• Type: Noun
• Root: बर्हिस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), बहुवचन (Plural)

• क्षिप्रम्: quickly
• क्षिप्रम्: Riti (रीति/manner)
• Type: Indeclinable
• Root: क्षिप्रम् (अव्यय)
• Form: रीतिवाचक-अव्यय (adverb of manner: quickly)

• राघवकारणात्: for Raghava's sake
• राघवकारणात्: Hetu (हेतु/cause-purpose)
• Type: Noun
• Root: राघव + कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative/5th), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुष ('राघवस्य कारणम्' → 'for the sake of Raghava')

Context

Therafter, the son of Sumitra (Lakshmana) himself fetched darbha grass and quicklyprepared an auspicious and comfortable bed for Rama.

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa (Saumitrī)
• Rāma (Rāghava)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Sevā as dharma: loving service and practical care for one’s elder and leader, performed without being asked.

What is the narrative situation?

Lakṣmaṇa arranges a grass-bed for Rāma after the evening rites.

Which character virtue is emphasized?

Lakṣmaṇa’s devotion, diligence, and fraternal responsibility.