Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 8, Shloka 29

मन्थराकैकेयीसंवादः — Mantharā’s Counsel to Kaikeyī

Ayodhyā’s Succession Alarm

भरतस्याप्यनुवशश्शत्रुघ्नोऽपि समं गतः।लक्ष्मणो हि यथा रामं तथाऽसौ भरतं गतः।।2.8.29।।

bharatasya apy anuvaśaḥ śatrughno ’pi samaṃ gataḥ |

lakṣmaṇo hi yathā rāmaṃ tathā ’sau bharataṃ gataḥ ||2.8.29||

بھرت کے تابع رہنے والا شترغن بھی اس کے ساتھ چلا گیا ہے۔ جیسے لکشمن رام کے ساتھ رہتا ہے، ویسے ہی وہ بھرت کے ساتھ رہتا ہے۔

भरतस्यof Bharata
भरतस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootभरत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अप्यर्थ-अव्यय (also)
अनुवशःobedient
अनुवशः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअनुवश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (obedient/submissive)
शत्रुघ्नःShatrughna
शत्रुघ्नः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशत्रुघ्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (also)
समम्together
समम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (together/equally)
गतःhas gone
गतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त-प्रत्यय भूतकृदन्त (past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थः—गच्छितवान् (has gone)
लक्ष्मणःLakshmana
लक्ष्मणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय (indeed)
यथाas
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमान/प्रकारार्थक-अव्यय (as/just as)
रामम्to Rama
रामम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तथाso
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formतुल्यप्रकारार्थक-अव्यय (so/in the same way)
असौthat one (Shatrughna)
असौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
भरतम्to Bharata
भरतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभरत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
गतःhas gone
गतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त-प्रत्यय भूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Satrughna who is obedient to Bharata has followed him. Like Lakshmana who has taken refuge in Rama, he has also resorted to Bharata.

B
Bharata
Ś
Śatrughna
R
Rāma
L
Lakṣmaṇa

FAQs

The verse invokes fraternal loyalty as a social dharma—brothers support one another; however, Mantharā uses this truth to sharpen factional thinking.

Mantharā notes that Bharata is not alone—Śatrughna is aligned with him—contrasting this with the well-known Rāma–Lakṣmaṇa bond in Ayodhyā.

Loyalty and devotion between brothers (bhrātṛ-bhakti), modeled through the parallels Lakṣmaṇa→Rāma and Śatrughna→Bharata.