Valmiki Ramayana 2.75.58 — Ayodhya Kanda, Sarga 75, Shloka 58

अयोध्याकाण्डे पञ्चसप्ततितमः सर्गः

Sarga 75: Bharata and Kausalya—Reproach, Oaths, and Reconciliation

Devanagari script

भक्त्या विवदमानेषु मार्गमाश्रित्य पश्यतः।तस्य पापेन युज्येत यस्यार्योऽनुमते गतः।।।।

Transliteration

bhaktyā vivadamāneṣu mārgam āśritya paśyataḥ | tasya pāpena yujyeta yasya āryo 'numate gataḥ ||

Translation

جس کے اذن سے میرے شریف بھائی کو جلاوطن کیا گیا، وہ اس گناہ کا بوجھ اٹھائے کہ جب جھگڑنے والے باہم مناظرہ کریں تو وہ بھکتی کے نام پر ایک طرف کا سہارا لے کر تماشائی بنا رہے اور یک طرفہ راہ اختیار کرے۔

Word by Word

• भक्त्या: by devotion/partisanship
• भक्त्या: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; करण

• विवदमानेषु: when (people) are disputing
• विवदमानेषु: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Verb
• Root: वि-वाद् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शानच्), पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; सप्तमी-सम्बन्ध (locative absolute-like)

• मार्गम्: a path/line (of argument)
• मार्गम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मार्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आश्रित्य: having taken refuge in
• आश्रित्य: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-श्रि (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यपन्त-अव्ययकृदन्त (gerund)

• पश्यतः: of one who watches
• पश्यतः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Verb
• Root: पश् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; 'of one who sees'

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• पापेन: with/by sin
• पापेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; करण

• युज्येत: may be afflicted/associated
• युज्येत: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: युज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि/भावे प्रयोगः (be joined/afflicted)

• यस्य: whose
• यस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• आर्यः: the noble one
• आर्यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अनुमते: with consent
• अनुमते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अनुमति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• गतः: has gone/was exiled
• गतः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Context

May that one who counselled the exile of my esteemed brother acquire the sin in the same way a person acquires while giving one-sided judgement between divided religious disputants!

Characters & Entities

• Bharata
• Rama (ārya)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma in judgment requires impartiality grounded in truth (satya); deciding from factional loyalty rather than fairness is sinful.

What is the narrative situation?

Bharata likens the sanctioning of exile to corrupt adjudication—choosing sides in a dispute out of attachment.

Which character virtue is emphasized?

Commitment to fair-mindedness: Bharata frames the exile as a failure of just governance and truthful discernment.