Valmiki Ramayana 2.75.20 — Ayodhya Kanda, Sarga 75, Shloka 20

अयोध्याकाण्डे पञ्चसप्ततितमः सर्गः

Sarga 75: Bharata and Kausalya—Reproach, Oaths, and Reconciliation

Devanagari script

आर्ये कस्मादजानन्तं गर्हसे मामकिल्बिषम्।विपुलां च मम प्रीतिं स्थिरां जानासि राघवे।।।।

Transliteration

ārye kasmād ajānantaṃ garhase mām akilbiṣam | vipulāṃ ca mama prītiṃ sthirāṃ jānāsi rāghave ||

Translation

اے آریہ خاتون! تم مجھے کیوں ملامت کرتی ہو، حالانکہ میں بےخبر تھا اور بےقصور ہوں؟ رाघو (رام) کے لیے میری وسیع، گہری اور ثابت قدم محبت تم جانتی ہو۔

Word by Word

• आर्ये: O noble lady
• आर्ये: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: आर्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8/सम्बोधन), एकवचन; vocative singular (f.)

• कस्मात्: for what reason; why
• कस्मात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (प्रयोगानुसार), पञ्चमी (5/अपादान), एकवचन; ablative singular ‘from what/why’

• अजानन्तम्: (me) not knowing; unaware
• अजानन्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अ-√ज्ञा (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन; present active participle ‘not knowing’

• गर्हसे: you reproach
• गर्हसे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √गर्ह् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; 2nd person singular present ‘you reproach’

• माम्: me
• माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (2/कर्म), एकवचन; accusative singular ‘me’

• अकिल्बिषम्: guiltless
• अकिल्बिषम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अकिल्बिष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन; adjective qualifying ‘mām’

• विपुलाम्: abundant; profound
• विपुलाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: विपुल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन; adjective qualifying ‘prītim’

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय; conjunction ‘and’

• मम: my
• मम: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6/सम्बन्ध), एकवचन; genitive singular ‘my’

• प्रीतिम्: affection; love
• प्रीतिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रीति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन; accusative singular

• स्थिराम्: steady; firm
• स्थिराम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स्थिर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन; adjective qualifying ‘prītim’

• जानासि: you know
• जानासि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √ज्ञा (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; 2nd person singular present ‘you know’

• राघवे: in Rāghava (Rāma)
• राघवे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7/अधिकरण), एकवचन; locative singular ‘in/with regard to Rāghava (Rāma)’

Context

O noble lady! unaware (of what had happened), I am guiltless. Why do you upbraid me? You know well my profound, steadfast affection for Raghava (Rama).

Characters & Entities

• Bharata
• Kausalyā
• Rāma (Rāghava)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma demands just blame and truthful assessment: Bharata appeals to fairness, insisting that ignorance and innocence should not be condemned.

What is the narrative situation?

Bharata directly addresses Kausalyā, asking why she reproaches him, and reminds her of his unwavering devotion to Rāma.

Which character virtue is emphasized?

Bharata’s loyalty to Rāma and his principled insistence on truth and justice.