Shloka 25

Devanagari script

दानयज्ञाधिकारा हि शीलश्रुतिवचोऽनुगा।

बुद्धिस्ते बुद्धिसम्पन्न प्रभेवार्कस्य मन्दिरे।।2.72.25।।

Transliteration

dāna-yajñādhikārā hi śīla-śruti-vaco'nugā | buddhis te buddhisampanna prabheva arkasya mandire || 2.72.25 ||

Translation

اے صاحبِ فہم! تیری بصیرت—جو حسنِ سیرت، علمِ مقدّس اور درست مشورے کی پیرو ہے—تجھے دان و یَجْیَہ (قربانی) کے لائق بناتی ہے؛ تو اپنے ہی مقام میں سورج کی کرنوں کی طرح درخشاں ہوگا۔

Word by Word

• दानयज्ञाधिकारा: entitled to charity and sacrifice
• दानयज्ञाधिकारा: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दान + यज्ञ + अधिकार (प्रातिपदिक)
• Form: बहु-तत्पुरुष (समाहार/निर्देश): ‘दानस्य यज्ञस्य च अधिकारः यस्याः/यस्य’; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बुद्धिः-विशेषण

• हि: indeed
• हि: Nipata (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (indeed)

• शीलश्रुतिवचोऽनुगा: following conduct, scripture, and right counsel
• शीलश्रुतिवचोऽनुगा: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शील + श्रुति + वचस् + अनुग (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष: ‘शीलं श्रुतिं वचांसि च अनुगच्छति’; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बुद्धिः-विशेषण

• बुद्धिः: wisdom/intellect
• बुद्धिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ते: your
• ते: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (pronoun), षष्ठी (Genitive), एकवचन

• बुद्धिसम्पन्न: O intelligent one
• बुद्धिसम्पन्न: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: बुद्धि + सम्पन्न (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष: ‘बुद्ध्या सम्पन्नः’; पुल्लिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• प्रभा: light/splendor
• प्रभा: Upamana (उपमान)
• Type: Noun
• Root: प्रभा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपमा-प्रयोगे

• इव: like
• इव: Upama-dyotaka (उपमा-द्योतक)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमार्थक अव्यय (comparative particle)

• अर्कस्य: of the sun
• अर्कस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अर्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• मन्दिरे: in the house/abode
• मन्दिरे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मन्दिर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

Context

O highly intelligent one, by your wisdom, virtuous conduct and scriptural knowledge you are entitled to dispense charity and perform sacrifices. You will always shine incessantly like light of the Sun.

Characters & Entities

• Kaikeyī
• Bharata
• dāna (charity)
• yajña (sacrifice)
• sun (arka)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Royal dharma is framed as service: learning and character culminate in dāna (giving) and yajña (public duty/sacred responsibility).

What is the narrative situation?

Kaikeyī consoles/exhorts Bharata by praising his qualifications and urging him toward steadiness and duty.

Which character virtue is emphasized?

Śīla (good character) and śruta (learning), presented as the foundation for righteous leadership.