Shloka 15

भरतस्य मातृसदनगमनं कैकेय्या दारुणवृत्तान्तकथनं च

Bharata in Kaikeyi’s apartments: revelation of Daśaratha’s death and Rāma’s exile

Devanagari script

या गतिस्सर्वभूतानां तां गतिं ते पिता गतः।

राजा महत्मा तेजस्वी यायजूकस्सतां गतिः।।2.72.15।।

Transliteration

yā gatis sarvabhūtānāṃ tāṃ gatiṃ te pitā gataḥ |

rājā mahātmā tejasvī yāyajūkas satāṃ gatiḥ || 2.72.15 ||

Translation

تمہارے والد اُس انجام کو پہنچ گئے جو سب جانداروں کا مقدر ہے۔ وہ مہاتما، نورانی راجا، یَجْن کے پابند، اور نیکوں کے لیے پناہ گاہ تھے۔

Word by Word

• या: which
• या: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमाविभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine)

• गतिः: course / refuge
• गतिः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमाविभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine)

• सर्वभूतानाम्: of all beings
• सर्वभूतानाम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: सर्व + भूत (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठीविभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (Plural), नपुंसकलिङ्ग (Neuter); समास: सर्वाणि भूतानि (all beings)

• ताम्: that
• ताम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीयाविभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine)

• गतिम्: course / state
• गतिम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीयाविभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine)

• ते: your
• ते: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठीविभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)

• पिता: father
• पिता: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमाविभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)

• गतः: has gone / attained
• गतः: क्रिया (Verbal predicate)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (Past active participle), प्रथमाविभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine); with ellipted 'अस्ति' = 'has gone/attained'

• राजा: the king
• राजा: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमाविभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)

• महात्मा: great-souled
• महात्मा: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Adjective
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमाविभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine); समास: महान् आत्मा यस्य (as karmadhāraya usage here)

• तेजस्वी: brilliant
• तेजस्वी: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Adjective
• Root: तेजस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमाविभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)

• यायजूकः: sacrifice-performing
• यायजूकः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Adjective
• Root: यायजूक (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमाविभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)

• सताम्: of the virtuous
• सताम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठीविभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (Plural), पुंलिङ्ग (Masculine)

• गतिः: refuge / goal
• गतिः: सम्बन्ध/विशेष्य (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमाविभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine)

Context

Your high-souled, brilliant father ever engaged in performing sacrifices and a refuge for the virtuous people, went the inevitable way every living being must follow (attained heaven).

Characters & Entities

• Kaikeyī
• Bharata
• Daśaratha

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is framed against impermanence: even righteous kings meet mortality, so one must act with Satya and duty rather than attachment.

What is the narrative situation?

Kaikeyī informs Bharata that Daśaratha has died.

Which character virtue is emphasized?

Daśaratha’s kingly virtue—radiance, sacrificial piety, and being a refuge for the good.