Shloka 17

भरतस्य दुःस्वप्नदर्शनम्

Bharata’s Ominous Dream

Devanagari script

एवमेतन्मया दृष्टमिमां रात्रिं भयावहम्।अहं रामोऽथवा राजा लक्ष्मणो वा मरिष्यति।।।।

Transliteration

evam etan mayā dṛṣṭam imāṃ rātriṃ bhayāvaham | ahaṃ rāmo 'thavā rājā lakṣmaṇo vā mariṣyati ||

Translation

میں نے گزشتہ رات یہ ہولناک خواب دیکھا: یا تو میں، یا رام، یا راجا، یا لکشمن—کوئی ایک مر جائے گا۔

Word by Word

• एवम्: thus; in this manner
• एवम्: क्रियाविशेषणम् (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; प्रकारवाचक-अव्ययम् (adverb of manner)

• एतत्: this (thing)
• एतत्: कर्म (Object) (दृष्टम् इति क्रियायाः)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्; प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (Nom./Acc. sg.)

• मया: by me
• मया: कर्तृ (Agent) (कर्मणि-प्रयोगे)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; तृतीया एकवचनम् (Instr. sg.)

• दृष्टम्: seen; beheld
• दृष्टम्: क्रिया (Predicative verbal form: 'was seen')
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु) + क्त (क्त-प्रत्ययः)
• Form: कर्मणि-भूतकृदन्तम् (past passive participle); नपुंसकलिङ्गम्; प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (Nom./Acc. sg.)

• इमाम्: this
• इमाम्: कर्म (Object-qualifier) (रात्रिम् इति)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्; द्वितीया एकवचनम् (Acc. sg.); विशेषणम्

• रात्रिम्: night
• रात्रिम्: कर्म (Object) (दृष्टम् इति)
• Type: Noun
• Root: रात्रि (प्रातिपदिकम्)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्; द्वितीया एकवचनम् (Acc. sg.)

• भयावहम्: fear-bringing; frightening
• भयावहम्: विशेषणम् (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: भय + आवह (आ + √वह्) (प्रातिपदिकम्)
• Form: तत्पुरुष-समासः (भयम् आवहति इति); नपुंसकलिङ्गम्; द्वितीया एकवचनम् (Acc. sg.); विशेषणम् (रात्रिम् इति)

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (Agent) (मरिष्यति इति)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा एकवचनम् (Nom. sg.)

• रामः: Rama
• रामः: कर्ता (Agent) (मरिष्यति इति) (विकल्पे)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गम्; प्रथमा एकवचनम् (Nom. sg.)

• अथवा: or; alternatively
• अथवा: समुच्चय/विकल्प-सूचकः (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: अथवा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; विकल्पार्थक-निपातः (disjunctive particle: 'or')

• राजा: the king
• राजा: कर्ता (Agent) (मरिष्यति इति) (विकल्पे)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गम्; प्रथमा एकवचनम् (Nom. sg.)

• लक्ष्मणः: Lakshmana
• लक्ष्मणः: कर्ता (Agent) (मरिष्यति इति) (विकल्पे)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गम्; प्रथमा एकवचनम् (Nom. sg.)

• वा: or
• वा: समुच्चय/विकल्प-सूचकः (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; विकल्पार्थक-निपातः (disjunctive particle: 'or')

• मरिष्यति: will die
• मरिष्यति: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: √मृ (धातु) (मरणे)
• Form: लृट्-लकारः (Simple future); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः; एकवचनम्

Context

I had such a frightful dream last night. Either I, Rama, the king or Lakshmana might die.

Characters & Entities

• Bharata
• Rāma
• Lakṣmaṇa
• rājā (Daśaratha, implied)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Truthful acknowledgment of danger is part of dharma: Bharata does not conceal his fear or distort it for advantage. The verse models honesty and responsibility—naming the potential loss and thereby prompting timely, righteous response.

What is the narrative situation?

After listing ominous images, Bharata states his inference plainly: the dream foretells death within the immediate royal circle—himself, Rama, the king, or Lakshmana.

Which character virtue is emphasized?

Candor and familial concern: Bharata includes himself among those at risk, showing he is not calculating but genuinely distressed for all.