Valmiki Ramayana 2.65.19: Ayodhya Kanda, Sarga 65, Shloka 19

अयोध्याकाण्डे पञ्चषष्टितमः सर्गः — Daśaratha’s Death Discovered in the Palace

Morning Rites Turn to Lament

Devanagari script

ते च दृष्ट्वा तथा सुप्ते शुभे देव्यौ च तं नृपम्।सुप्तमेवोद्गतप्राणमन्तःपुरमदृश्यत।।।।

Sanskrit recitationValmiki Ramayana 2.65.19

Transliteration

te ca dṛṣṭvā tathā supte śubhe devyau ca taṃ nṛpam |

suptam evodgataprāṇam antaḥpuram adṛśyata ||

Translation

ان دو نیک دیویوں کو اس طرح سویا ہوا اور اس نرپتی کو بھی گویا محض سویا ہوا—حالانکہ اس کی سانسِ حیات اٹھ چکی تھی—دیکھ کر اندرونِ محل کی عورتوں نے جان لیا کہ وہ نیند ہی میں چل بسا۔

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ते: those (two)
• ते: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; (देव्यौ) इत्यस्य निर्देश

• च: and
• च: सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: पूर्वकाल-क्रिया
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + क्त्वा
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund)

• तथा: thus/in that way
• तथा: सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक

• सुप्ते: asleep
• सुप्ते: कर्ता-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: स्वप् (धातु) + क्त
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; विशेषण (देव्यौ)

• शुभे: auspicious/noble
• शुभे: कर्ता-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; विशेषण (देव्यौ)

• देव्यौ: the two queens
• देव्यौ: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन

• च: and
• च: सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय

• तम्: that
• तम्: कर्म (Object of दृष्ट्वा)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• नृपम्: king
• नृपम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तम् इत्यस्य विशेष्य

• सुप्तम्: asleep
• सुप्तम्: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: स्वप् (धातु) + क्त
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (नृपम्)

• एव: indeed/as if
• एव: सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय, अवधारण (only/just/as if)

• उद्गतप्राणम्: with life-breath departed
• उद्गतप्राणम्: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: उद्-गत-प्राण (प्रातिपदिक; उद्गत + प्राण)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (उद्गताः प्राणाः यस्य = whose life-breath has departed)

• अन्तःपुरम्: the inner apartments (harem)
• अन्तःपुरम्: कर्ता (Karta; subject of अदृश्यत)
• Type: Noun
• Root: अन्तःपुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सामूहिकार्थे (the inner apartments/people therein)

• अदृश्यत: appeared/was seen
• अदृश्यत: क्रिया
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद (passive-like: 'was seen/appeared')

Context

Having seen the two auspicious queens asleep, the women in the inner apartment thought the king died in his sleep.

Characters & Entities

• Daśaratha
• Kauśalyā
• Sumitrā
• Antaḥpura (inner apartments)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Satya (truth) is unavoidable: the household must now face the fact of the king’s death, which will demand righteous decisions about mourning, governance, and succession.

What is the narrative situation?

The inner-chamber attendants conclude that Daśaratha has died, even though his posture resembles ordinary sleep.

Which character virtue is emphasized?

Clear-sighted recognition of reality—accepting the truth so that proper rites and duties (dharma) can follow.