Shloka 66

चक्षुषा त्वां न पश्यामि स्मृतिर्मम विलुप्यते।दूता वैवस्वतस्यैते कौसल्ये त्वरयन्ति माम्।।।।

cakṣuṣā tvāṃ na paśyāmi smṛtir mama vilupyate | dūtā vaivasvatasyāite kausalyā tvarayanti mām ||

اے کوسلیا! میں اپنی آنکھوں سے تمہیں نہیں دیکھ پاتا؛ میری یادداشت مٹتی جا رہی ہے۔ یہ ویوسوت (یم) کے قاصد مجھے جلدی لیے جا رہے ہیں۔

चक्षुषाwith (my) eye(s)
चक्षुषा:
करण (Karaṇa)
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (Instrumental singular)
त्वाम्you
त्वाम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचन
not
:
निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
पश्यामिI see
पश्यामि:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलट्, उत्तमपुरुष, एकवचन
स्मृतिःmemory
स्मृतिः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootस्मृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ममmy
मम:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन
विलुप्यतेis being lost/fails
विलुप्यते:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootवि + लुप् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्; कर्मणि-प्रयोग (passive sense)
दूताःmessengers
दूताः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootदूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
वैवस्वतस्यof Vaivasvata (Yama)
वैवस्वतस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootवैवस्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
एतेthese
एते:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; दूताः इति विशेषणम्
कौसल्येO Kausalyā
कौसल्ये:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootकौसल्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
त्वरयन्तिare hurrying (me)
त्वरयन्ति:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootत्वर् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्; णिच्-प्रयोग (causative: make hasten)
माम्me
माम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचन

O Kausalya!, I am unable to see you. My memory is failing and the messengers of Yama are hastening me.

D
Daśaratha
K
Kausalyā
V
Vaivasvata (Yama)

FAQs

It teaches awareness of impermanence: worldly roles and relationships are time-bound, so dharma should be practiced without delay and with clarity.

Daśaratha’s senses and memory fail as death approaches; he tells Kausalyā he feels Yama’s agents drawing him away.

Truthfulness about one’s condition and acceptance of fate—Daśaratha speaks plainly, facing death without denial.