Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

रामाभिषेकपूर्वसज्जा

Preparations for Rama’s Coronation

शेषं च हविषस्तस्य प्राश्याशास्यात्मनः प्रियम्।ध्यायन्नारायणं देवं स्वास्तीर्णे कुशसंस्तरे।।2.6.3।।वाग्यत स्सह वैदेह्या भूत्वा नियतमानसः।श्रीमत्यायतने विष्णो श्शिश्ये नरवरात्मजः।।2.6.4।।

śeṣaṃ ca haviṣas tasya prāśyāśāsyātmanaḥ priyam |

dhyāyann ārāyaṇaṃ devaṃ svāstīrṇe kuśasaṃstare || 2.6.3 ||

پھر اُس نے یَجْیَ کے باقی ماندہ ہَوِس کا پرساد تناول کیا، اپنی خیر و عافیت کی دعا مانگی، اور بھگوان نارائن کا دھیان کرتے ہوئے خوب بچھائے ہوئے کُش گھاس کے بستر پر لیٹ گیا۔

शेषम्the remainder
शेषम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशेष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
हविषःof the oblation
हविषः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
तस्यof that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी, एकवचन
प्राश्यhaving eaten/partaken
प्राश्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-अश् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund)
आशास्यhaving wished/sought
आशास्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootआ-शास् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund)
आत्मनःfor himself/of self
आत्मनः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
प्रियम्welfare/what is dear
प्रियम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ध्यायन्meditating
ध्यायन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootध्यै (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नारायणम्Narayana
नारायणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनारायण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
देवम्the god
देवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'नारायणम्' इति विशेषणम्/अप्पोजिशन
सु-आस्तीर्णेwell-spread
सु-आस्तीर्णे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + आस्तीर्ण (कृदन्त, स्तृ-धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; आस्तीर्ण = स्तृ-धातोः क्त (PPP)
कुश-संस्तरेon a bed of kusa grass
कुश-संस्तरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकुश (प्रातिपदिक) + संस्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष (कुशानां संस्तरः)
वाक्-यतःrestraining speech (silent)
वाक्-यतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवाक् (प्रातिपदिक) + यत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (वाचं यतः = वाग्निग्रहयुक्तः)
सहwith
सह:
Saha (सह)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formसहार्थक-अव्यय
वैदेह्याwith Vaidehi (Sita)
वैदेह्या:
Saha (सह)
TypeNoun
Rootवैदेही (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund)
नियत-मानसःwith restrained mind
नियत-मानसः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनियत (प्रातिपदिक) + मानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय
श्रीमतिin the auspicious
श्रीमति:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootश्रीमन्त् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; 'आयतने' इति विशेषणम्
आयतनेin the shrine/abode
आयतने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootआयतन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
विष्णोःof Vishnu
विष्णोः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
शिश्येslept/lay down
शिश्ये:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootशी (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
नरवर-आत्मजःthe king's son
नरवर-आत्मजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनरवर (प्रातिपदिक) + आत्मज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (नरवरस्य आत्मजः)

The city was filled with villagers coming from different directions to behold Rama's coronation.

R
Rāma
N
Nārāyaṇa

FAQs

Dharma is shown as disciplined, reverent living: sacred observance (havis), prayer for well-being, and inward recollection of the divine before rest.

On the eve of the coronation rites, Rāma completes a ritual act, prays, meditates on Nārāyaṇa, and prepares himself with restraint and sanctity.

Self-discipline and devotion—Rāma’s readiness for public duty is grounded in private spiritual practice.