Previous Verse
Next Verse

Shloka 79

गङ्गातरणम्, सुमन्त्र-प्रतिनिवर्तनम्, जटाधारणम्

Crossing the Gaṅgā; Sumantra’s Return; Adoption of Ascetic Signs

आचम्य च यथाशास्त्रं नदीं तां सह सीतया।प्राणमत्प्रीतिसंहृष्टो लक्ष्मणश्चामितप्रभः।।2.52.79।।

ācamya ca yathāśāstraṃ nadīṃ tāṃ saha sītayā | prāṇamat prītisaṃhṛṣṭo lakṣmaṇaś cāmitaprabhaḥ || 2.52.79 ||

شاستر کے حکم کے مطابق آچمن کر کے، سیتا کے ساتھ اُس ندی کو سجدۂ تعظیم کیا؛ اور لکشمن بھی—روشن جلال والا—خوشی سے بھر کر ادب سے پرنام کرنے لگا۔

आचम्यhaving sipped (water)
आचम्य:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootआ-चम् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त (absolutive): ‘having sipped (water)’
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात
यथा-शास्त्रम्according to the scriptures
यथा-शास्त्रम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + शास्त्र (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव: शास्त्रानुसारम् (according to scripture), अव्ययवत् प्रयोग
नदीम्river
नदीम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
ताम्that
ताम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-विशेषण, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; नदीम् विशेषयति
सहwith
सह:
Sahakari (सहकारी)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formसह-योगे अव्यय
सीतयाwith Sita
सीतया:
Sahakari (सहकारी/Companion)
TypeNoun
Rootसीता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; सह इत्यस्य योगे
प्राणमत्bowed, paid obeisance
प्राणमत्:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootप्र-नम् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद
प्रीति-संहृष्टःthrilled with joy
प्रीति-संहृष्टः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootप्रीति (प्रातिपदिक) + संहृष्ट (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formतृतीया-तत्पुरुष: प्रीत्या संहृष्टः (thrilled with joy), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
लक्ष्मणःLakshmana
लक्ष्मणः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
also
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात
अमित-प्रभःof boundless splendor
अमित-प्रभः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअमित (प्रातिपदिक) + प्रभ (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय: अमिता प्रभा यस्य (of immeasurable radiance), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; लक्ष्मणम् विशेषयति

Then Guha with folded palms said to Rama: O king, the boat ready. Tell me what else can I do for you.

S
Sītā
L
Lakṣmaṇa
G
Gaṅgā (river; implied by context)

FAQs

Maryādā (right conduct): even in exile, the protagonists uphold śāstric discipline and reverence toward sacred nature.

Before/while crossing the Gaṅgā, the party ritually sips water and offers respectful salutations to the river.

Religious attentiveness and gratitude—honoring the river as sacred support for their journey.