Shloka 6

गङ्गातरणम्, सुमन्त्र-प्रतिनिवर्तनम्, जटाधारणम्

Crossing the Gaṅgā; Sumantra’s Return; Adoption of Ascetic Signs

Devanagari script

अस्य वाहनसंयुक्तां कर्णग्राहवतीं शुभाम्।सुप्रतारां दृढां तीर्थे शीघ्रं नावमुपाहर।।2.52.6।।

Transliteration

asya vāhanasaṃyuktāṃ karṇagrāhavatīṃ śubhām |

supratārāṃ dṛḍhāṃ tīrthe śīghraṃ nāvam upāhara ||2.52.6||

Translation

تیرتھ کے گھاٹ پر فوراً ایک مضبوط اور مبارک کشتی لے آؤ، جو سازوسامان سے آراستہ ہو اور ملاحوں کے ساتھ ہو، تاکہ پار اترنا آسان اور بےخطر ہو۔

Word by Word

• अस्य: for him/of him
• अस्य: सम्बन्ध (Genitive—‘for him/of him’)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुल्लिङ्ग/नपुंसक-सम्भव, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• वाहनसंयुक्ताम्: equipped with conveyance/gear
• वाहनसंयुक्ताम्: कर्म (Karma/Object—qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वाहन + संयुक्त (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास: वाहनेन संयुक्ता; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘नावम्’ इत्यस्य विशेषण

• कर्णग्राहवतीम्: having a helm/steering-oar
• कर्णग्राहवतीम्: कर्म (Karma/Object—qualifier)
• Type: Adjective
• Root: कर्ण + ग्राहवत् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास: कर्णग्राहः (steering-oar/helm) तद्वती; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘नावम्’ इत्यस्य विशेषण

• शुभाम्: auspicious
• शुभाम्: कर्म (Karma/Object—qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘नावम्’ इत्यस्य विशेषण

• सुप्रताराम्: easy to ferry across
• सुप्रताराम्: कर्म (Karma/Object—qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सु + प्रतार (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास: सु + प्रतार; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘नावम्’ इत्यस्य विशेषण

• दृढाम्: strong
• दृढाम्: कर्म (Karma/Object—qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दृढ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘नावम्’ इत्यस्य विशेषण

• तीर्थे: at the ford/bank
• तीर्थे: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• शीघ्रम्: quickly
• शीघ्रम्: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: शीघ्रम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• नावम्: boat
• नावम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: नौ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• उपाहर: bring/fetch
• उपाहर: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: उप + आ + हृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन

Context

Get quickly to the sacred bank (of Ganga) a strong, auspicious boat equipped with rowing rods and helmsmen who can help cross the river with ease!

Characters & Entities

• Rama
• tīrtha (sacred ford/bank)
• Gaṅgā (implied by context: crossing to the sacred bank)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is shown as prudent action: righteousness includes careful preparation and safeguarding others during a difficult transition (the river crossing).

What is the narrative situation?

Arrangements are being made to cross the river (Gaṅgā implied), requiring a sturdy, well-equipped boat at the sacred landing.

Which character virtue is emphasized?

Rama’s practical responsibility—calm, orderly planning while remaining committed to his truthful vow and exile.