Previous Verse
Next Verse

Shloka 37

गङ्गातरणम्, सुमन्त्र-प्रतिनिवर्तनम्, जटाधारणम्

Crossing the Gaṅgā; Sumantra’s Return; Adoption of Ascetic Signs

निवर्त्यमानो रामेण सुमन्त्रः शोककर्शितः।तत्सर्वं वचनं श्रुत्वा स्नेहात्काकुत्स्थमब्रवीत्।।2.52.37।।

nivartyamāno rāmeṇa sumantraḥ śokakarśitaḥ |

tat sarvaṃ vacanaṃ śrutvā snehāt kākutstham abravīt || 2.52.37 ||

رام کے لوٹانے پر سُمنتَر غم سے نڈھال تھا؛ وہ سب باتیں سن کر، محبت کے باعث، کاکُتستھ شہزادے سے یوں گویا ہوا۔

यत्that (in that)
यत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyat (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसम्बन्धबोधक अव्यय-प्रयोग (relative particle: 'that/whereas')
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation)
उपचारेणwith formal courtesy
उपचारेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootupacāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
ब्रूयाम्I should speak
ब्रूयाम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootbrū (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन, परस्मैपद
स्नेहात्out of affection
स्नेहात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootsneha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन
अविक्लबःunhesitating, unafraid
अविक्लबः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roota + viklaba (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of अहम्)
भक्तिमान्devoted
भक्तिमान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbhaktimat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (quoted as predicate)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय, वाक्य-समाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative)
तत्that
तत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of वाक्यम्)
तावत्so much, to that extent
तावत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottāvat (प्रातिपदिक/अव्ययप्राय)
Formअव्यय, परिमाण/सीमावाचक (to that extent/for now)
वाक्यम्statement, words
वाक्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvākya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottvad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
क्षन्तुम्to forgive
क्षन्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootkṣam (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्यय (Infinitive), अव्ययभाव
अर्हसिyou ought/are fit
अर्हसि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootarh (धातु)
Formलट्-लकार (Present), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

When Sumantra was asked by Rama to go back, he grew grief-stricken. Having heard all that was said by the scion of the Kakutsthas, he replied:

R
Rama
S
Sumantra

FAQs

Dharma is loyal service: even when commanded to return, Sumantra’s affection and duty compel him to speak truthfully from the heart.

After receiving Rama’s instructions, Sumantra prepares to respond, overwhelmed by sorrow at the separation.

Sumantra’s devotion and sincerity—service joined with emotional truth.