Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

सुमित्रोपदेशः

Sumitra’s Consolation to Kausalya

ददौ चास्त्राणि दिव्यानि यस्मै ब्रह्मा महौजसे।दानवेन्द्रं हतं दृष्ट्वा तिमिध्वजसुतं रणे।।2.44.11।।स शूरः पुरुषव्याघ्रः स्वबाहुबलमाश्रितः।असन्त्रस्तोऽप्यरणस्थो वेश्मनीव निवत्स्यति।।2.44.12।।

dadau cāstrāṇi divyāni yasmai brahmā mahaujase | dānavendraṃ hataṃ dṛṣṭvā timidhvajasutaṃ raṇe || sa śūraḥ puruṣavyāghraḥ svabāhubalam āśritaḥ | asantrasto 'py araṇyastho veśmanīva nivatsyati ||

اسی مہاویری رام کو، برہما کے مانند وشوامتر نے دیویہ استر عطا کیے، جب اس نے رَن میں تیمِدھوج کے بیٹے سُباہو—جو دانَووں میں سردار تھا—کو قتل ہوتے دیکھا۔ وہ بےخوف شُور، اپنے ہی بازوؤں کی طاقت کے سہارے، جنگل میں بھی یوں رہے گا جیسے اپنے محل میں ہو۔

सःhe (Rama)
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
शूरःbrave
शूरः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootशूर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (adjective)
पुरुषव्याघ्रःtiger among men / best of men
पुरुषव्याघ्रः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपुरुष + व्याघ्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (genitive determinative): पुरुषाणां व्याघ्रः = among men, a tiger
स्वबाहुबलम्the strength of his own arms
स्वबाहुबलम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootस्व + बाहु + बल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: स्वस्य बाह्वोः बलम्
आश्रितःhaving relied on / taking refuge in
आश्रितः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeVerb
Rootआ-श्रि (धातु)
Formकृदन्त (past passive participle/क्त), परस्मैपद-धातु; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थः: आश्रयम् कृतवान् (having taken refuge/depended)
असन्त्रस्तःunafraid / not frightened
असन्त्रस्तः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootसन्त्रस् (धातु)
Formनञ्-पूर्वक कृदन्त-विशेषण; सन्त्रस्त (क्त) + अ- (negation); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अपिeven/though
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle) = 'even/though'
अरण्यस्थःdwelling in the forest
अरण्यस्थः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootअरण्य + स्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुषः: अरण्ये स्थितः
वेश्मनिin a house/palace
वेश्मनि:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootवेश्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
इवlike/as if
इव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमा-निपात (comparative particle)
निवत्स्यतिwill reside/live
निवत्स्यति:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootनि-वत्स् (धातु)
Formलृट् (Simple Future), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

To the mighty, heroic Rama, that best of men, Brahmalike Viswamitra has bequeathed many divine weapons, seeing him slay Timidhwaja's son (Subahu), lord of demons, in the battle. He will stay fearless in the forest, relying on the strength of his own arms as though he were living in the palace.

R
Rāma
V
Viśvāmitra
S
Subāhu
T
Timidhvaja
D
divine weapons (divyāni astrāṇi)
F
forest (araṇya)

FAQs

Righteous capability and divine support uphold dharma; fearlessness arises from virtue, training, and responsibility.

A repeated reassurance: Sumitrā strengthens Kausalyā’s mind by recalling Rāma’s proven power and protection.

Steadfast courage (dhairya) and self-reliant strength used in the service of righteousness.