Home›Ramayana›Ayodhya Kanda›Sarga 40›Shloka 16
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 16

प्रयाणवर्णनम्

Departure from Ayodhya; Civic Lament and the Chariot’s Urgency

Devanagari script

तथैवायुधजालानि भ्रातृभ्यां कवचानि च।रथोपस्थे प्रतिन्यस्य सचर्म कठिनं च तत्।।।।सीतातृतीयानारूढान् दृष्ट्वा दृष्टमचोदयत्।सुमन्त्रस्सम्मतानश्वान् वायुवेगसमान्जवे।।।।

Transliteration

tathaivāyudha-jālāni bhrātṛbhyāṃ kavacāni ca | rathopasthe pratinyasya sa-carma kaṭhinaṃ ca tat ||

Translation

اسی طرح اُس نے رتھ کی نشست پر دونوں بھائیوں کے لیے ہتھیاروں کا ذخیرہ اور زرہیں رکھ دیں، ساتھ ہی ڈھالیں اور وہ سخت و مضبوط حفاظتی سامان بھی۔

Word by Word
तथाthus/similarly
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय; adverb (तद्वत्/एवम्)
एवjust/indeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय; emphatic particle
आयुधजालानिmasses/nets of weapons
आयुधजालानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootāyudha-jāla (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (आयुधानां जालानि), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
भ्रातृभ्याम्for the two brothers
भ्रातृभ्याम्:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootbhrātṛ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी/पञ्चमी? (here चतुर्थी), द्विवचन; 'for the two brothers'
कवचानिarmours
कवचानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkavaca (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; conjunction
रथोपस्थेon/in the chariot-seat/centre
रथोपस्थे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootratha-upastha (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (रथस्य उपस्थः), पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
प्रतिन्यस्यhaving placed
प्रतिन्यस्य:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootprati-ni-as (धातु)
Formल्यप्/क्त्वा-समकक्ष अव्यय (absolutive): 'having placed/laid down'
सचर्मtogether with a shield/leather
सचर्म:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsa-carma (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास (सह चर्मणा), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; adverbial/qualifying 'together with a shield/leather'
कठिनम्hard/firm
कठिनम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkaṭhina (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifies तत् (covering)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; conjunction
तत्that (equipment)
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; refers to protective covering/gear
सीतातृतीयान्having Sita as the third (i.e., with Sita as third)
सीतातृतीयान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootsītā-tṛtīya (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (सीता तृतीया येषाम्), पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; qualifies आरूढान् (Rama-Lakshmana etc.)
आरूढान्mounted/ascended (ones)
आरूढान्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootā-ruh (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; 'those who had mounted'
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootdṛś (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive): 'having seen'
दृष्टम्briskly/at once
दृष्टम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootdṛṣṭa (दृश् धातु + क्त, कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण द्वितीया-एकवचन (adverbial accusative): 'visibly/straightaway/briskly'
अचोदयत्urged/drove
अचोदयत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootचुद् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
सुमन्त्रःSumantra
सुमन्त्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsumantra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सम्मतान्approved/excellent
सम्मतान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsam-mata (मन् धातु + क्त, कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; qualifies अश्वान्
अश्वान्horses
अश्वान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootaśva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
वायुवेगसमान्equal to the speed of the wind
वायुवेगसमान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāyu-vega-samāna (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (वायोः वेगः इव समानाः), पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; qualifies अश्वान्
जवेin speed
जवे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootjava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; adverbial locative 'in speed'
Context

So also Dasaratha secured a multitude of weapons, shields and protective leathercoverings for hands and placed them at the centre of the chariot, for use by the brothers. When Sumantra ensured that Sita, Rama and Lakshmana boarded the chariot, he briskly hastened the horses which were as speedy as the wind.

Characters & Entities
R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
W
weapons (āyudha)
A
armour (kavaca)
S
shield (carma)
C
chariot

FAQs

Dharma also entails prudent protection: preparing the righteous for danger is part of responsible kingship and guardianship.

Before the journey, protective equipment—arms and armour—is arranged in the chariot for Rāma and Lakṣmaṇa.

Forethought and protective care by the elders/royal household in ensuring the exiles are not defenseless.

←Previous Verse
Next Verse→