Valmiki Ramayana 2.37.37 — Ayodhya Kanda, Sarga 37, Shloka 37

अयोध्याकाण्डे सर्गः ३७ — चीरधारणं, सीतासंकल्पः, वसिष्ठोपदेशः

Bark-Robe Episode and Vasistha’s Admonition

Devanagari script

तस्मिंस्तथा जल्पति विप्रमुख्येगुरौ नृपस्याप्रतिमप्रभावे।नैव स्म सीता विनिवृत्तभावाप्रियस्य भर्तुः प्रतिकारकामा।।2.37.37।।

Transliteration

tasmiṁs tathā jalpati vipra-mukhye gurau nṛpasyāpratima-prabhāve | naiva sma sītā vinivṛtta-bhāvā priyasya bhartuḥ pratikāra-kāmā || 2.37.37 ||

Translation

جب وہ برہمنوں میں برتر—وسِشٹھ، بادشاہ کے گرو، بے مثال تاثیر والے—یوں کلام کر رہے تھے، تب بھی سیتا اپنے عزم سے نہ ہٹی؛ وہ اپنے پیارے پتی کے ساتھ جانے اور اس کی خدمت کرنے ہی کی خواہاں تھی۔

Word by Word

• तस्मिन्: in him / in that (person)
• तस्मिन्: अधिकरण (Locative)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (locative singular, masculine/neuter pronominal; here masculine: 'in him')

• तथा: thus, in that way
• तथा: क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; प्रकारवाचक-अव्ययम् (adverb of manner)

• जल्पति: speaks
• जल्पति: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: जल्प् (धातु)
• Form: लट्-लकारः, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम् (present indicative, 3rd sg.)

• विप्रमुख्ये: in/at the foremost of brahmins
• विप्रमुख्ये: अधिकरण (Locative)
• Type: Noun
• Root: विप्र + मुख्य (प्रातिपदिक) (विप्रः = ब्राह्मणः; मुख्यः = श्रेष्ठः)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (locative singular, masculine); समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (विप्राणां मुख्यः)

• गुरौ: in/at the preceptor
• गुरौ: अधिकरण (Locative)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (locative singular, masculine)

• नृपस्य: of the king
• नृपस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् (genitive singular, masculine)

• अप्रतिमप्रभावे: in (one) of incomparable power
• अप्रतिमप्रभावे: अधिकरण (Locative)
• Type: Adjective
• Root: अ-प्रतिम + प्रभाव (प्रातिपदिक) (प्रतिम = तुल्य; प्रभाव = तेजस्/सामर्थ्यम्)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (locative singular, masculine); समासः—कर्मधारयः (अप्रतिमः प्रभावः यस्य/यत्र)

• न: not
• न: निषेध (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्ययम् (negative particle)

• एव: indeed, at all
• एव: अवधारण (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधारणार्थकः (emphatic/limiting particle)

• स्म: indeed (particle, often with past narration)
• स्म: निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: स्म (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; भूतार्थ-सम्बन्धक/स्मरणार्थक-निपातः (particle used with past sense/emphasis)

• सीता: Sita
• सीता: कर्ता (Agent/Subject)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (nominative singular, feminine)

• विनिवृत्तभावा: one whose resolve had turned back (i.e., wavering)
• विनिवृत्तभावा: कर्तृविशेषण (Adjectival to subject)
• Type: Adjective
• Root: वि-नि-वृत् (धातु) + भाव (प्रातिपदिक) → विनिवृत्त (कृदन्त) + भाव (समास)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (nominative singular, feminine); कृदन्तः—क्त-प्रत्ययान्तः (vinivṛtta = 'turned back'); समासः—बहुव्रीहिः (विनिवृत्तः भावः यस्याः = whose resolve has turned back)

• प्रियस्य: of (her) beloved
• प्रियस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Adjective
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् (genitive singular, masculine); भर्तुः इति पदस्य विशेषणम्

• भर्तुः: of (her) husband
• भर्तुः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् (genitive singular, masculine)

• प्रतिकारकामा: desiring to serve / wishing to do service
• प्रतिकारकामा: कर्तृविशेषण (Adjectival to subject)
• Type: Adjective
• Root: प्रतिकार + काम (प्रातिपदिक) (प्रतिकारः = सेवा/उपकारः; कामः = इच्छा)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (nominative singular, feminine); समासः—तत्पुरुषः (प्रतिकारं कामयते/प्रतिकारस्य कामा)

Context

Thereupon in the assembly of people, without any sense of shame Kaikeyi herself brought the bark robes and said to the son of the Raghus (Rama), Wear it.

Characters & Entities

• Sītā
• Vasiṣṭha
• the king (Daśaratha, implied)
• Rāma (implied as husband)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is framed as steadfast devotion and shared duty: Sītā’s commitment to accompany Rāma is grounded in loyal service and moral solidarity.

What is the narrative situation?

Despite Vasiṣṭha’s attempt to prevent Sītā from taking on exile austerities, she remains unwavering in her decision to go with Rāma.

Which character virtue is emphasized?

Sītā’s unwavering resolve and devoted companionship (pati-sevā and saha-dharma-cāriṇī ideal).