Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

त्रयस्त्रिंशः सर्गः

Civic Lament and Rama’s Dutiful Approach to Daśaratha

समुद्धृतनिधानानि परिध्वस्ताजिराणि च।उपात्त धनधान्यानि हृतसाराणि सर्वशः।।2.33.18।।रजसाभ्यवकीर्णानि परित्यक्तानि दैवतैः।मूषकैःपरिधावद्भिरुद्बिलैरावृतानि च।।2.33.19।।अपेतोदकधूमानि हीनसम्मार्जनानि च।प्रणष्टबलिकर्मेज्यामन्त्रहोमजपानि च।।2.33.20।।दुष्कालेनेव भग्नानि भिन्नभाजनवन्ति च।अस्मात्त्यक्तानि वेश्मानि कैकेयी प्रतिपद्यताम्।।2.33.21।।

tṛṇa-māṃsa-phalādānāṃ deśaṃ vyāla-mṛga-dvijam |

prapadyatāṃ hi kaikeyī sa-putrā saha bāndhavaiḥ |

rāghaveṇa vane sarve vayaṃ vatsyāma nirvṛtāḥ ||

کیكئی اپنے بیٹے اور اپنے رشتہ داروں سمیت اُس دیس کو اختیار کرے جو سانپوں، درندوں اور پرندوں سے بھرا ہے—جو گھاس، گوشت اور پھل کھانے والے ہیں۔ اور ہم سب رाघو کے فرزند رाघو (رام) کے ساتھ جنگل میں اطمینان سے رہیں گے۔

दुष्कालेनby famine/bad times
दुष्कालेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootदुष्काल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन; Instrumental
इवas if/like
इव:
Upamā (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय (particle of comparison)
भग्नानिbroken/dilapidated
भग्नानि:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभञ्ज् (धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; भूतकृदन्त (क्त), विशेषण
भिन्न-भाजन-वन्तिhaving broken utensils
भिन्न-भाजन-वन्ति:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभिद् (धातु) + भाजन (प्रातिपदिक) + वन्त् (प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; 'भिन्न' (क्त) + 'भाजनवन्त्' (possessive adjective)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
अस्मात्from us/by us (as source of abandonment)
अस्मात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पञ्चमी (अपादान), एकवचन; Ablative
त्यक्तानिabandoned
त्यक्तानि:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्यज् (धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; भूतकृदन्त (क्त), विशेषण
वेश्मानिhouses/palaces
वेश्मानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवेश्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; here as कर्म (object) of प्रतिपद्यताम्
कैकेयीKaikeyi
कैकेयी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकैकेयी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रतिपद्यताम्let (her) take possession/enter
प्रतिपद्यताम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति-पद् (धातु)
Formलोट् (Imperative/benedictive sense), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; 'let her take/enter/accept'

Let Kaikeyi take possession of our deserted and dilapidated homes with ruined courtyards which seem as though struck by calamities. They are drained of wealth and foodgrains, covered with dust and abandoned by the gods. There is no water or smoke (from kitchen). They are infested with rats. They stand unswept. There foodgrains lie around ratholes, and broken earthenwares lie scattered. There are no offerings, no sacrifices, no recitation of sacred hymns, no libations and no invocations.

K
Kaikeyī
R
Rāghava (Rāma)
F
forest (vana)
B
beasts (mṛga)
B
birds (dvija)

FAQs

True welfare lies in dharma, not territory: the citizens reject unjust gain and choose hardship alongside the righteous.

Citizens declare that Kaikeyī may keep a realm fit for wild creatures, while they will live peacefully with Rāma in the forest.

Contentment through righteousness (nirvṛti): peace arises from aligning life with satya and dharma, even in exile.