Valmiki Ramayana 2.18.36 — Ayodhya Kanda, Sarga 18, Shloka 36

अष्टादशः सर्गः

Kaikeyī Discloses the Boons: Exile to Daṇḍaka and Bharata’s Consecration

Devanagari script

भरतस्त्वभिषिच्येत यदेतदभिषेचनम्।त्वदर्थे विहितं राज्ञा तेन सर्वेण राघव।।।।

Transliteration

bharatas tv abhiṣicyeta yad etad abhiṣecanam |

tvadarthe vihitaṃ rājñā tena sarveṇa rāghava ||2.18.36||

Translation

اور اے راغھو! جس ابھیشیک کی یہ ساری تیاری راجا نے تیرے لیے کی تھی، اسی کے ذریعے بھرت کو تخت نشین کر کے ابھیشکت کیا جائے۔

Word by Word

• सन्निदेशे: in/according to the command
• सन्निदेशे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सन्निदेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अर्थः—आज्ञायाम् (in the command)

• पितुः: of (your) father
• पितुः: Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• तिष्ठ: abide
• तिष्ठ: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: लोट्, परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन; धातुरूपम्—तिष्ठ (stand/abide)

• यथा: as
• यथा: Sambandha (सम्बन्धः/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (as/according as)

• तेन: by him
• तेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसक, तृतीया, एकवचन; निर्देश्यः—पिता

• प्रतिश्रुतम्: promised
• प्रतिश्रुतम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्रति + श्रु (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अर्थः—प्रतिज्ञातम् (promised)

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, एकवचन

• अरण्यम्: the forest
• अरण्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अरण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• प्रवेष्टव्यम्: must enter
• प्रवेष्टव्यम्: Kriya (क्रिया/कर्तव्यता)
• Type: Verb
• Root: प्र + विश् (धातु)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive/obligation), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अर्थः—प्रवेष्टुम् अर्हम्/कर्तव्यम् (must be entered)

• नव: nine
• नव: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नवन् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् संख्याशब्दः; अत्र विशेषणम्—वर्षाणि

• वर्षाणि: years
• वर्षाणि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• पञ्च: five
• पञ्च: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्चन् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् संख्याशब्दः; अत्र विशेषणम्—(वर्षाणि)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्धः/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

Context

Bharata shall be consecrated, O descendant of the Raghu dynasty with all these preparations made by the king to install you.

Characters & Entities

• Kaikeyī
• Rāma (Rāghava)
• Bharata
• Daśaratha
• abhiṣeka (consecration)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse raises the ethical tension between procedural legitimacy (using arranged abhiṣeka preparations) and moral legitimacy (rightful succession), a central dharma-conflict in Ayodhyā.

What is the narrative situation?

Kaikeyī states that Bharata should be installed using the very coronation arrangements originally made for Rāma.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s virtue is implied by contrast: even when wronged, he upholds dharma through restraint and adherence to promise.