Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 16, Shloka 33

सुमन्त्रदर्शनम् तथा रामस्य राजदर्शनाय प्रस्थानम्

Sumantra Meets Rama; Rama Departs to See the King

ततो हलहलाशब्दस्तुमुलस्समजायत।।।।तस्य निष्क्रममाणस्य जनौघस्य समन्ततः।

tato halahalāśabdas tumulas samajāyata |

tasya niṣkramamāṇasya janaughasya samantataḥ ||

پھر جب وہ روانہ ہونے لگے تو چاروں طرف امڈتے ہوئے ہجوم میں سے ایک زبردست شور اٹھا—“ہائے ہائے!”—اور فضا گونج اٹھی۔

tataḥthen
tataḥ:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
FormKāla-avyaya
haya-varāḥexcellent horses
haya-varāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothaya (प्रातिपदिक) + vara (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st), Bahuvacana; karmadhāraya = varāḥ hayāḥ; subject of anujagmuḥ
mukhyāḥchief, foremost
mukhyāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmukhya (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st), Bahuvacana; adjective qualifying haya-varāḥ and/or nāgāḥ
nāgāḥelephants
nāgāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnāga (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st), Bahuvacana; subject of anujagmuḥ
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-avyaya
giri-sannibhāḥmountain-like
giri-sannibhāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootgiri (प्रातिपदिक) + sannibha (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st), Bahuvacana; tatpuruṣa = giri-sadṛśāḥ; adjective qualifying nāgāḥ
anujagmuḥfollowed
anujagmuḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootanu + √gam (धातु)
FormLiṭ (लिट्) perfect; 3rd person, Bahuvacana; parasmaipada
tadāthen
tadā:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
FormKāla-avyaya (temporal adverb)
rāmamRama
rāmam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā (2nd), Ekavacana; object of anujagmuḥ
śataśaḥby hundreds
śataśaḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootśataśas (अव्यय)
FormSaṅkhyā-prakāra-avyaya (distributive adverb)
athaand then
atha:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
FormAnantarya/saṅgati-avyaya (then/and)
sahasraśaḥby thousands
sahasraśaḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsahasraśas (अव्यय)
FormSaṅkhyā-prakāra-avyaya

Holding an umbrella and a fan made of yak's tail in his hand Lakshmana boarded the chariot at the rear, guarding his brother.

R
Rāma

FAQs

It reflects the reciprocal bond of dharma between ruler and people: the public’s intense response signals collective concern and emotional investment in righteous leadership.

As Rāma’s chariot departs, the surrounding populace erupts in a loud, tumultuous outcry.

Not a single virtue of one character, but civic loyalty—people’s attachment to a virtuous prince and their sensitivity to events affecting dharma in the kingdom.