Valmiki Ramayana 2.12.10: Ayodhya Kanda, Sarga 12, Shloka 10

द्वादशः सर्गः — Kaikeyi’s Boons and Dasaratha’s Moral Collapse

Ayodhya Kanda 12

Devanagari script

जीवलोको यदा सर्वो रामस्याह गुणस्तवम्।।।।अपराधं किमुद्दिश्य त्यक्ष्यामीष्टमहं सुतम्।

Sanskrit recitationValmiki Ramayana 2.12.10

Transliteration

jīvaloko yadā sarvo rāmasyāha guṇastavam | aparādhaṃ kim uddiśya tyakṣyām iṣṭam ahaṃ sutam ||

Translation

جب ساری جاندار مخلوق رام کے اوصاف کا گیت گا رہی ہے، تو میں کس ‘جرم’ کو نشان بنا کر اپنے پیارے بیٹے کو ترک کر دوں؟

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• जीवलोकः: the world of living beings
• जीवलोकः: कर्ता (Agent/Subject)
• Type: Noun
• Root: जीव + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम् (Singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (जीवानां लोकः)

• यदा: when
• यदा: सम्बन्ध/काल-निर्देश (Temporal relation)
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb/conjunction) — 'when'

• सर्वः: all, entire
• सर्वः: विशेषण (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम् (Singular); विशेषणम् (qualifying जीवलोकः)

• रामस्य: of Rama
• रामस्य: सम्बन्ध (Genitive relation/possessor)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), एकवचनम् (Singular)

• आह: said, spoke
• आह: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: अह् (धातु) / ब्रू (धात्वर्थे ‘said’)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः (3rd person), एकवचनम् (Singular); परस्मैपदम्

• गुणस्तवम्: praise of virtues
• गुणस्तवम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: गुण + स्तव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम् (Singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (गुणानां स्तवः)

• अपराधम्: offence, crime
• अपराधम्: कर्म (Object; what is being sought/considered)
• Type: Noun
• Root: अपराध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम् (Singular)

• किम्: what (which?)
• किम्: विशेषण/प्रश्न (Interrogative qualifier of अपराधम्)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम् (Singular); प्रश्नवाचक-सर्वनाम (interrogative pronoun)

• उद्दिश्य: having pointed out; with reference to
• उद्दिश्य: क्रियाविशेषण (Adverbial modifier; हेत्वर्थ/निमित्त)
• Type: Indeclinable
• Root: उद् + दिश् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययीभाव-रूपम् (gerund/absolutive, indeclinable): 'having indicated/with reference to'

• त्यक्ष्यामि: I shall abandon
• त्यक्ष्यामि: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: लृट्-लकारः (Simple Future), उत्तम-पुरुषः (1st person), एकवचनम् (Singular); परस्मैपदम्

• इष्टम्: beloved, dear
• इष्टम्: विशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: इष्ट (कृदन्त/प्रातिपदिक; √इष्/इच्छ् अर्थे ‘dear/desired’)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम् (Singular); विशेषणम् (qualifying सुतम्)

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (Agent/Subject)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम् (Singular)

• सुतम्: son
• सुतम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम् (Singular)

Context

When all living beings of this world are extoling the virtues of Rama, for what crime should I abandon my beloved son?

Characters & Entities

• Dasaratha
• Kaikeyi
• Rama

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma as fairness: punishment or abandonment must have a just cause. Daśaratha appeals to the public moral consensus about Rama’s virtue to question any claim of wrongdoing.

What is the narrative situation?

Daśaratha protests Kaikeyī’s demand by arguing that Rama is universally praised and therefore cannot be cast out as if guilty.

Which character virtue is emphasized?

Rama’s established excellence (guṇa) and blamelessness, acknowledged by society.