Valmiki Ramayana 2.115.6 — Ayodhya Kanda, Sarga 115, Shloka 6

पादुकाभिषेकः

The Consecration of Rama’s Sandals and Bharata’s Trusteeship at Nandigrama

Devanagari script

नित्यं ते बन्धुलुब्धस्य तिष्ठतो भ्रातृसौहृदे।आर्यमार्गं प्रपन्नस्य नानुमन्येत कः पुमान्।।।।

Transliteration

nityaṃ te bandhu-lubdhasya tiṣṭhato bhrātṛ-sauhṛde | ārya-mārgaṃ prapannasya nānumanyeta kaḥ pumān ||

Translation

تم ہمیشہ اپنے بندھوؤں کے لیے فکرمند رہتے ہو، بھائیوں سے سچی خیرخواہی پر قائم ہو، اور آریہ مارگ پر گامزن ہو؛ پھر کون سا انسان تمہارے اس عزم کی تائید نہ کرے گا؟

Word by Word

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावेन क्रियाविशेषणवत्; नित्यं = 'always' (adverbial accusative)

• ते: of you
• ते: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन; 'of you' (genitive)

• बन्धुलुब्धस्य: of one devoted to kinsmen
• बन्धुलुब्धस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: बन्धु + लुब्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; विशेषणम् (qualifies implied 'त्वम्')

• तिष्ठतः: of (you) standing/abiding
• तिष्ठतः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: वर्तमानकाले कृदन्तम्; शतृ-प्रत्ययान्त (present active participle) 'तिष्ठत्'—here षष्ठी, एकवचन (genitive)

• भ्रातृसौहृदे: in brotherly goodwill
• भ्रातृसौहृदे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ + सौहृद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन

• आर्यमार्गम्: the noble path
• आर्यमार्गम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: आर्य + मार्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• प्रपन्नस्य: of one who has taken refuge in / followed
• प्रपन्नस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: प्र + पद् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle) 'प्रपन्न'; पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; 'of one who has resorted to/followed'

• न: not
• न: Pratiṣedha-dyotaka (प्रतिषेधद्योतक)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation)

• अनुमन्येत: would approve
• अनुमन्येत: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अनु + मन् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

• कः: who
• कः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रश्नवाचक

• पुमान्: man; person
• पुमान्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुमांस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कः इत्यस्य विशेष्य (apposition)

Context

After the coronation of the sandals of his esteemed brother Rama, illustrious Bharata ruled the kingdom, subordianating himself to them.

Characters & Entities

• Bharata
• Brothers (Rama, Lakshmana, Shatrughna implied)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is framed as ārya-mārga—noble conduct grounded in loyalty, goodwill, and restraint; society naturally endorses such righteousness.

What is the narrative situation?

Elders validate Bharata’s stance as consistent with noble tradition and family duty.

Which character virtue is emphasized?

Steadfastness in ethical intention and relational responsibility (care for kin and brothers).