Valmiki Ramayana 2.112.28 — Ayodhya Kanda, Sarga 112, Shloka 28

पादुकाप्रदानम्

The Gift of the Sandals and Delegated Kingship

Devanagari script

मातरं रक्ष कैकेयीं मा रोषं कुरु तां प्रति।।2.112.27।।मया च सीतया चैव शप्तोऽसि रघुसत्तम।इत्युक्त्वाऽश्रुपरीताक्षो भ्रातरं विससर्ज ह।।2.112.28।।

Transliteration

mātaraṃ rakṣa kaikeyīṃ mā roṣaṃ kuru tāṃ prati || 2.112.27 ||

mayā ca sītayā caiva śapto 'si raghusattama |

ity uktvā 'śruparītākṣo bhrātaraṃ visasarja ha || 2.112.28 ||

Translation

“ماں کیکئی کی حفاظت کرنا؛ اس پر اپنا غضب نہ کرنا۔ اے رَگھو کے برگزیدہ! مجھ سے اور سیتا سے تم پر قسم کا بندھن ہے۔” یہ کہہ کر، آنکھیں آنسوؤں سے بھرے ہوئے شری رام نے اپنے بھائی کو رخصت کیا۔

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (Nominative), एकवचन

• पादुके: the two sandals
• पादुके: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पादुका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (Accusative), द्विवचन

• ते: your
• ते: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Genitive), एकवचन; ‘of you/your’

• भरतः: Bharata
• भरतः: Karta (कर्ता; apposition)
• Type: Noun
• Root: भरत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• प्रतापवान्: valiant/mighty
• प्रतापवान्: Karta (कर्ता; qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्रतापवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; गुणवाचक विशेषण

• स्वलङ्कृते: well-adorned
• स्वलङ्कृते: Karma (कर्म; qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सु + अलङ्कृत (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, द्विवचन; ‘well-adorned’ qualifying पादुके

• सम्परिपूज्य: having duly worshipped
• सम्परिपूज्य: Kriya (क्रिया; पूर्वकालिक)
• Type: Verb
• Root: सम्+परि√पूज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund)

• धर्मवित्: knower of dharma
• धर्मवित्: Karta (कर्ता; apposition)
• Type: Noun
• Root: धर्म + विद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः ‘धर्मं वेत्ति’

• प्रदक्षिणम्: circumambulation
• प्रदक्षिणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रदक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषणरूपेण/कर्मरूपेण

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• एव: indeed
• एव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण

• चकार: did/performed
• चकार: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• राघवम्: Rama (Raghava)
• राघवम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• चकार: placed/made
• चकार: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन

• ते: those (sandals)
• ते: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, द्विवचन; ‘those’ referring to sandals

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• उत्तमनागमूर्धनि: on the head of the best elephant
• उत्तमनागमूर्धनि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उत्तम + नाग + मूर्धन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी (Locative), एकवचन; षष्ठी/कर्मधारय-समाससम्भवः; अर्थः ‘श्रेष्ठ-गजस्य मस्तके’

Context

Look after your mother, O chief of the Raghus Do not be angry with her. Swear in my name and in the name of Sita. So saying, eyes filled with tears, Rama took leave of his brother.

Characters & Entities

• Rama
• Bharata
• Kaikeyī
• Sītā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It teaches restraint and filial duty: even when wronged, one should protect elders and avoid anger, while remaining faithful to truth-bound vows.

What is the narrative situation?

As Rama prepares to continue exile, he instructs Bharata to protect Kaikeyī and not retaliate against her.

Which character virtue is emphasized?

Rama’s kṣamā (forgiveness/forbearance) and unwavering commitment to satya expressed through the sanctity of an oath.