Shloka 4

दनु-शापकथा तथा सीताहरण-प्रश्नः

Danu’s Curse Narrative and Rama’s Inquiry about Sita

Devanagari script

तेनाहमुक्तः प्रेक्ष्यैवं घोरशापाभिधायिना।।3.71.4।।एतदेव नृशंसं ते रूपमस्तु विगर्हितम्।

Transliteration

tenāham uktaḥ prekṣyaivaṃ ghora-śāpābhidhāyinā | etad eva nṛśaṃsaṃ te rūpam astu vigarhitam ||

Translation

یوں مجھے دیکھ کر اُس نے—جو ہولناک شاپ سنانے والا تھا—مجھ سے کہا: ‘تیرا یہی روپ ظالم اور قابلِ نفرت ہو جائے، اور ملامت زدہ ٹھہرے۔’

Word by Word

• तेन: by him
• तेन: Karana (करण/Agent in passive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः/नपुंसकलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्; ‘by him’

• अहम्: I
• अहम्: Karma-bhuta-karta (कर्मभूत-कर्ता/Patient in passive)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्

• उक्तः: was told
• उक्तः: Kriya (क्रिया/Predicate)
• Type: Verb
• Root: उक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक, √वच्)
• Form: भूतकालिक-कर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; ‘was told/addressed’

• प्रेक्ष्य: having seen
• प्रेक्ष्य: Kriya-hetu (क्रियाहेतु/Preceding action)
• Type: Verb
• Root: प्र + ईक्ष् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund), ‘having seen’

• एवम्: thus/in this way
• एवम्: Prakara-adhikarana (प्रकार-अधिकरण/Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; प्रकारवाचक-क्रियाविशेषणम् (manner adverb)

• घोर-शाप-अभिधायिना: by the one who pronounced a dreadful curse
• घोर-शाप-अभिधायिना: Karana (करण/Agent in passive)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक) + शाप (प्रातिपदिक) + अभिधायिन् (कृदन्त-प्रातिपदिक, √धा with अभि; ‘one who utters’)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्; बहुपद-तत्पुरुषः: ‘घोरं शापं अभिधत्ते’

• एतत्: this
• एतत्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; अत्र ‘रूपम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• एव: indeed/only
• एव: Nipata (निपात/Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधारणार्थक-निपातः (emphatic particle)

• नृशंसम्: cruel
• नृशंसम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: नृशंस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying ‘रूपम्’)

• ते: your
• ते: Sambandha (सम्बन्ध/Possessor)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), एकवचनम्; ‘of you/your’

• रूपम्: form
• रूपम्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्

• अस्तु: let it be
• अस्तु: Kriya (क्रिया/Predicate)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative/benedictive sense), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• विगर्हितम्: despised/blameworthy
• विगर्हितम्: Karta (कर्ता/Subject-complement)
• Type: Adjective
• Root: विगर्हित (कृदन्त-प्रातिपदिक, √गर्ह्)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्; भूतकालिक-कर्मणि कृदन्त; विशेषणम्

Context

Seeing me he pronounced a dreadful curse on me saying, 'You will get a cruel, despicable form.'

Characters & Entities

• Sthūlaśiras (implied as curser)
• curse (śāpa)
• Kabandha (implied)
• Rama (listener)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

A warning about adharma: harming the righteous rebounds as suffering; the curse symbolizes moral causality where wrongdoing reshapes one’s life and identity.

What is the narrative situation?

Kabandha narrates the sage’s reaction: the sage, after being wronged, pronounces a curse transforming Kabandha’s form.

Which character virtue is emphasized?

Respect for tapasvins and self-control—implied by the severe consequence when these are violated.