Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

सीतान्वेषणारम्भः

The Search for Sita Begins

कथं प्रतिज्ञां संश्रुत्य मया त्वमभियोजितः।।।।अपूरयित्वा तं कालं मत्सकाशमिहागतः।कामवृत्तमनार्यं मां मृषावादिनमेव च।।।।धिक्त्वामिति परे लोके व्यक्तं वक्ष्यति मे पिता।

kathaṃ pratijñāṃ saṃśrutya mayā tvam abhiyojitaḥ | apūrayitvā taṃ kālaṃ matsakāśam ihāgataḥ | kāmavṛttam anāryaṃ māṃ mṛṣāvādinam eva ca | dhik tvām iti pare loke vyaktaṃ vakṣyati me pitā ||

‘کیوں کر، میری لگائی ہوئی قسم اور تیرے عہد کے سہارے، میں نے تجھے جو ذمہ داری سونپی تھی—تو وہ مقررہ مدت پوری کیے بغیر یہاں میرے پاس لوٹ آیا؟ اگلے لوک میں میرا پتا صاف کہے گا: “تجھ پر افسوس! تو نے مجھے خواہش کا غلام، انارْی اور سچا نہیں بلکہ جھوٹا بنا دیا ہے۔”’

kathamhow?
katham:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootkatham (अव्यय)
Formप्रश्नार्थक-अव्यय (interrogative adverb)
pratijñāma vow/promise
pratijñām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpratijñā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
saṃśrutyahaving promised
saṃśrutya:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootśru (धातु) + sam- (उपसर्ग)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), ‘having promised/assented’
mayāby me
mayā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, उत्तमपुरुष, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन
tvamyou
tvam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyusmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, मध्यमपुरुष, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन
abhiyojitaḥwere employed/engaged
abhiyojitaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootyuj (धातु) + abhi- (उपसर्ग)
Formकृदन्त-भूतकर्मणि-प्रत्यय (past passive participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘appointed/engaged’
apūrayitvāwithout completing
apūrayitvā:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootpṝ/pūr (धातु) + a- (उपसर्ग)
Formणिच्-प्रयोजक + क्त्वान्त-अव्यय (gerund), ‘without fulfilling/completing’
tamthat
tam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Roottad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-विशेषण, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
kālamtime/term
kālam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
mat-sakāśamto my presence/near me
mat-sakāśam:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmat (अस्मद्-षष्ठी-आधारित) + sakāśa (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): ‘मम सकाशम्’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अव्ययीभाववत् अर्थे ‘to my presence/near me’
ihahere
iha:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
āgataḥcame/has come
āgataḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootgam (धातु) + ā- (उपसर्ग)
Formकृदन्त-भूतकालिक (past active participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
kāma-vṛttamone who acts by whim/irresponsible
kāma-vṛttam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootkāma (प्रातिपदिक) + vṛtta (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (determinative): ‘कामेन वृत्तम्/कामवृत्तिः यस्य’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of māṃ)
anāryamignoble
anāryam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootanārya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of māṃ)
māmme
mām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, उत्तमपुरुष, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
mṛṣā-vādinama liar
mṛṣā-vādinam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmṛṣā (अव्यय/प्रातिपदिक) + vādin (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘मृषा वदति’ (one who speaks falsehood); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अपादानार्थ-निन्दावचन-विशेषणवत् (as predicate accusative of mām)
evaindeed/just
eva:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
dhikfie/shame!
dhik:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootdhik (अव्यय)
Formनिन्दार्थक-निपात (interjection of censure)
tvāmyou
tvām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyusmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, मध्यमपुरुष, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्यसमाप्ति-निपात (quotative particle)
parein the other
pare:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootpara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; विशेषण (of loke)
lokeworld
loke:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
vyaktamsurely
vyaktam:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootvyakta (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक-एकवचन (adverbial accusative): ‘surely/clearly’
vakṣyatiwill say/tell
vakṣyati:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
memy/to me
me:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, उत्तमपुरुष, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
pitāfather
pitā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpitṛ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

My father say will surely in the other world: Without completing the appointed period of the vow taken, how could you come here ? Fie upon you ! You are irresponsible. You are ignoble. You are a liar.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
D
Daśaratha

FAQs

The primacy of satya and vow-keeping: Rāma frames moral integrity around completing a pledged duty within its specified term, and fears moral blame if that discipline is broken.

In grief, Rāma reproaches Lakṣmaṇa for returning early (before the agreed duration), interpreting it as a breach that would stain his own truthfulness and honor.

Rāma’s rigorous commitment to promises and reputation for truth, even amid intense personal suffering.