Shloka 3

मारीचवधोत्तरं रामस्य शङ्का-निमित्त-दर्शनं लक्ष्मण-निग्रहश्च

After Maricha’s Slaying: Omens, Anxiety, and Rama’s Rebuke of Lakshmana

Devanagari script

स तस्य स्वरमाज्ञाय दारुणं रोमहर्षणम्।चिन्तयामास गोमायोस्स्वरेण परिशङ्कितः।।।।

Transliteration

sa tasya svaram ājñāya dāruṇaṃ romaharṣaṇam |

cintayāmāsa gomāyos svareṇa pariśaṅkitaḥ ||

Translation

اُس نے اُس ہولناک اور رونگٹے کھڑے کر دینے والی آواز کو گیدڑ کی پکار جانا؛ اور اُس آواز سے دل میں اندیشہ جاگا، تو وہ فکرمند ہو کر سوچ میں ڈوب گیا۔

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• तस्य: of that (jackal)
• तस्य: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• स्वरम्: sound/cry
• स्वरम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: स्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आज्ञाय: having recognized
• आज्ञाय: पूर्वकाल (Prior action)
• Type: Verb
• Root: आ-√ज्ञा (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त्वा/gerund), अव्ययभाव

• दारुणम्: dreadful
• दारुणम्: कर्म (Karma; qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दारुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of स्वरम्)

• रोमहर्षणम्: hair-raising
• रोमहर्षणम्: कर्म (Karma; qualifier)
• Type: Adjective
• Root: रोम + हर्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (रोम्णां हर्षणम्) विशेषण (of स्वरम्)

• चिन्तयामास: began to think/worry
• चिन्तयामास: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: √चिन्त् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम् (periphrastic perfect)

• गोमायोः: of the jackal
• गोमायोः: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: गोमायु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• स्वरेण: by the cry
• स्वरेण: करण (Karaṇa/Instrument; cause)
• Type: Noun
• Root: स्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• परिशङ्कितः: suspicious/alarmed
• परिशङ्कितः: कर्ता (Kartā; qualifier)
• Type: Adjective
• Root: परि-√शङ्क् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त/PPP used as adjective), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (of सः)

Context

O gentle Lakshmana! you are to blame for coming here, leaving Sita behind. Alas! will she be safe now?

Characters & Entities

• Rama

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes prudent discernment: a responsible person does not ignore warning signs when the well-being of others is at stake.

What is the narrative situation?

After hearing the jackal’s ominous cry, Rāma understands it as a bad sign and becomes deeply concerned.

Which character virtue is emphasized?

Sensitivity and responsibility—Rāma’s immediate concern reflects his role as protector.