Shloka 11

मारीचाश्रमगमनम्

Ravana’s Journey to Maricha’s Hermitage

Devanagari script

स शैलं सागरानूपं वीर्यवानवलोकयन्।नानापुष्पफलैर्वृक्षैरनुकीर्णं सहस्रशः।।।।

Transliteration

sa śailaṃ sāgarānūpaṃ vīryavān avalokayan |

nānāpuṣpaphalair vṛkṣair anukīrṇaṃ sahasraśaḥ ||3.35.11||

Translation

وہ پرتابی ویَر نے سمندر کے دلدلی کنارے کے پاس اس پہاڑ کو دیکھا، جو ہزارہا درختوں سے ہر سو بکھرا تھا—جن پر طرح طرح کے پھول اور پھل لگے تھے۔

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्ता (Agent/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः (Nominative); एकवचनम् (Singular); सर्वनाम-शब्दः

• शैलम्: the mountain
• शैलम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: शैल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः (Accusative); एकवचनम् (Singular)

• सागरानूपम्: having the sea-shore/sea-marsh (as its feature)
• सागरानूपम्: कर्म (Object) — विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: सागर + अनूप (प्रातिपदिक-द्वयम्)
• Form: नपुंसकलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः (Accusative); एकवचनम् (Singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (सागरस्य अनूपम् = ‘sea-shore/sea-marsh’), शैलम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• वीर्यवान्: valiant, powerful
• वीर्यवान्: कर्ता (Agent) — विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: वीर्यवत् (प्रातिपदिक; मतुप्-प्रत्ययान्त)
• Form: पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः (Nominative); एकवचनम् (Singular); ‘सः’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• अवलोकयन्: seeing, observing
• अवलोकयन्: कर्ता (Agent) — क्रियाविशेषणभावेन (while seeing)
• Type: Verb
• Root: अव + लोक् (धातु) — शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त
• Form: कृदन्तम् (Present active participle); परस्मैपदी; शतृ (शानच्-समकक्षः) प्रत्ययः; पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्; ‘सः’ इत्यस्य सह समानाधिकरणम्

• नानापुष्पफलैः: with various flowers and fruits
• नानापुष्पफलैः: करण (Instrument/Means) — विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: नाना + पुष्प + फल (प्रातिपदिक-समूहः)
• Form: नपुंसकलिङ्गः; तृतीया-विभक्तिः (Instrumental); बहुवचनम् (Plural); ‘पुष्पफल’ इति इतरेतर-द्वन्द्वः (flowers and fruits) + ‘नाना’ इति विशेषणम्; ‘वृक्षैः’ इत्यस्य सह समन्वयः (trees with various flowers and fruits)

• वृक्षैः: with trees
• वृक्षैः: करण (Instrument/Means)
• Type: Noun
• Root: वृक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; तृतीया-विभक्तिः (Instrumental); बहुवचनम् (Plural)

• अनुकीर्णम्: strewn, filled, covered
• अनुकीर्णम्: कर्म (Object) — विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: अनु + कृ (धातु) — क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त
• Form: कृदन्तम् (Past passive participle, क्त); नपुंसकलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः (Accusative); एकवचनम् (Singular); ‘शैलम्’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• सहस्रशः: by thousands, in thousands, innumerably
• सहस्रशः: क्रियाविशेषणम् (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: सहस्रशस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम्; प्रकार/परिमाणवाचक-अव्ययम् (adverb of manner/quantity)

Context

Valiant Ravana went-watching the mountains full of thousands of trees bearing flowers and fruits on the shore of the sea.

Characters & Entities

• Rāvaṇa
• sāgara (sea)
• vṛkṣa (trees)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse foregrounds the ordered abundance of nature, which in the Ramayana often mirrors dharmic harmony—fertility, beauty, and balance. It sets a moral contrast: a serene, life-giving landscape is being approached by an agent of disruption.

What is the narrative situation?

As Rāvaṇa travels, he surveys a coastal mountain region rich with flowering and fruiting trees, expanding the scene from personal splendor to the wider world he is moving through.

Which character virtue is emphasized?

Observant power (vīrya) is noted, but not as a moral virtue; it functions narratively to show capability. The ethical undertone remains that strength should be governed by dharma, not appetite.