Shloka 8

पञ्चवटी-निवासः

Settlement at Pañcavaṭī and Construction of the Hermitage

Devanagari script

सुप्रीतस्तेन वाक्येन लक्ष्मणस्य महात्मनः।विमृशन्रोचयामास देशं सर्वगुणान्वितम्।।।।

Transliteration

suprītaḥ tena vākyena lakṣmaṇasya mahātmanaḥ |

vimṛśan rocayāmāsa deśaṃ sarva-guṇānvitam ||

Translation

مہاتما لکشمن کے ان کلمات سے خوش ہو کر، رام نے غور و فکر کیا اور پھر ایسا مقام پسند کیا جو ہر نیکی اور خوبی سے آراستہ تھا۔

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तम्: that
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• रुचिरम्: beautiful
• रुचिरम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: rucira (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् देशम्

• आक्रम्य: having entered/occupied
• आक्रम्य: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: ā-kram (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund), अर्थः: आक्रमणं कृत्वा/अधिष्ठाय (having entered/occupied)

• देशम्: place
• देशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: deśa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आश्रम-कर्मणि: for the work of the hermitage
• आश्रम-कर्मणि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: āśrama (प्रातिपदिक) + karman (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः: आश्रमस्य कर्म (work of building the hermitage); अर्थे: ‘आश्रमकर्मणि’ = for the hermitage-work

• हस्तौ: (both) hands
• हस्तौ: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: hasta (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन

• गृहीत्वा: having taken hold
• गृहीत्वा: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: grah (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund), अर्थः: गृहीतं कृत्वा (having taken/held)

• हस्तेन: with (his) hand
• हस्तेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: hasta (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• रामः: Rama
• रामः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: rāma (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सौमित्रिम्: Saumitri (Lakshmana)
• सौमित्रिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: saumitri (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अब्रवीत्: said
• अब्रवीत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: brū (धातु)
• Form: लुङ्-लकार (aorist), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Context

Having been thus instructed by Rama, Lakshmana said with folded palms in the presence of Sita:

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes wise discernment: Rāma does not act impulsively but deliberates and chooses what supports righteous living.

What is the narrative situation?

After Lakṣmaṇa’s pledge of obedience, Rāma evaluates and selects a suitable place for their hermitage.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s thoughtful decision-making and capacity to lead with calm judgment.