Shloka 16

अगस्त्याश्रमप्रवेशः तथा दिव्यायुधप्रदानम्

Entry into Agastya’s Hermitage and the Gift of Divine Weapons

Devanagari script

प्रविवेश ततो रामस्सीतया सहलक्ष्मणः।।।।प्रशान्तहरिणाकीर्णमाश्रमं ह्यवलोकयन्।

Transliteration

praviveśa tato rāmaḥ sītayā sahalakṣmaṇaḥ |

praśāntahariṇākīrṇam āśramaṃ hy avalokayan ||

Translation

پھر رام سیتا اور لکشمن کے ساتھ آشرم میں داخل ہوئے، اور اُس آشرم کو دیکھتے گئے جو پُرسکون، بےخوف ہرنوں سے بھرا ہوا تھا۔

Word by Word

• प्रविवेश: entered
• प्रविवेश: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र+विश् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘entered’

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमवाचक (then)

• रामः: Rama
• रामः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सीतया: with Sita
• सीतया: Sahakari (सहकारी)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; सहार्थे (with Sita)

• सहलक्ष्मणः: with Lakshmana
• सहलक्ष्मणः: Sahakari (सहकारी)
• Type: Adjective
• Root: स+लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘with Lakshmana’

• प्रशान्तहरिणाकीर्णम्: filled with calm deer
• प्रशान्तहरिणाकीर्णम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्रशान्त+हरिण+आकीर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (प्रशान्तैः हरिणैः आकीर्णम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; आश्रमम् इति विशेषणम्

• आश्रमम्: the hermitage
• आश्रमम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: आश्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (indeed)

• अवलोकयन्: observing
• अवलोकयन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: अव+लोक् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘observing’

Context

Rama saw at the hermitage, the places (altars) of Brahma, Visnu, Agni (fire-god), Indra, Sun, Moon, Bhaga, Kubera, Dhata (supreme spirit), Vidhata (creator Brahman), Vayu (Wind-god), Ananta (great serpent-king), Gayatri, Vasu Pasahasta, Varuna, Kartikeya and Dharma .

Characters & Entities

• Rāma
• Sītā
• Lakṣmaṇa
• āśrama (Agastya’s hermitage, implied)
• deer (hariṇa)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The sanctity of āśrama-dharma: a righteous hermitage is marked by peace where even animals remain unafraid, reflecting non-harm and spiritual order.

What is the narrative situation?

Rāma, Sītā, and Lakṣmaṇa enter the hermitage precinct and observe its tranquil environment.

Which character virtue is emphasized?

Reverent attentiveness—Rāma’s mindful observation of a sacred place rather than hurried or careless entry.