Shloka 15

अगस्त्याश्रमप्रवेशः तथा दिव्यायुधप्रदानम्

Entry into Agastya’s Hermitage and the Gift of Divine Weapons

Devanagari script

तं शिष्यः प्रश्रितो वाक्यमगस्त्यवचनं ब्रुवन्।।।।प्रावेशयद्यथान्यायं सत्कारार्हं सुसत्कृतम्।

Transliteration

taṃ śiṣyaḥ praśrito vākyam agastyavacanaṃ bruvan |

prāveśayad yathānyāyaṃ satkārārhaṃ susatkṛtam ||

Translation

تب شاگرد نے نہایت انکساری سے اگستیہ کے پیغام کے الفاظ کہہ کر، رسم و رواج کے مطابق اُنہیں اندر لے گیا، اور جو مہمان نوازی کے لائق تھے اُن کی خوب تعظیم کی۔

Word by Word

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, द्वितीया, एकवचन; ‘him’

• शिष्यः: the disciple
• शिष्यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिष्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्रश्रितः: humbly
• प्रश्रितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्र+श्रि (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘humble/obedient’

• वाक्यम्: words
• वाक्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘speech/words’

• अगस्त्यवचनम्: Agastya's message
• अगस्त्यवचनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अगस्त्य+वचन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (अगस्त्यस्य वचनम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ब्रुवन्: while telling
• ब्रुवन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘saying/telling’

• प्रावेशयत्: ushered in
• प्रावेशयत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र+विश् (धातु)
• Form: लङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच् (causative) ‘caused to enter/ushered in’

• यथान्यायम्: as is proper
• यथान्यायम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा+न्याय (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; अव्यय; ‘according to propriety’

• सत्कारार्हम्: worthy of honour
• सत्कारार्हम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सत्कार+अर्ह (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सत्कारस्य अर्हः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘worthy of hospitality’

• सुसत्कृतम्: well received
• सुसत्कृतम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सु+सत्+कृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (तम् इत्यस्य विशेषणम्); ‘well-honoured’

Context

Then Rama, Sita and Lakshmana entered the hermitage, watching herds of quietly moving deer (undisturbed by their entry).

Characters & Entities

• Agastya
• disciple (śiṣya)
• Rāma (implied as the guest being ushered in)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Atithi-dharma guided by nyāya (proper procedure): hospitality is not merely emotion but a disciplined, respectful practice.

What is the narrative situation?

The disciple conveys Agastya’s invitation and formally escorts Rāma inside with fitting honors.

Which character virtue is emphasized?

The disciple’s humility and careful adherence to correct conduct while serving both guest and guru.