Previous Verse
Next Verse

Shloka 54

Account of Various Sacred Tīrthas

Pilgrimage Merits and Prayāga Supremacy

तत्र कालंजरं गत्वा गोसहस्रफलं लभेत् । आत्मानं साधयेत्तत्र गिरौ कालंजरे नृप

tatra kālaṃjaraṃ gatvā gosahasraphalaṃ labhet | ātmānaṃ sādhayettatra girau kālaṃjare nṛpa

وہاں کالنجر جا کر ہزار گایوں کے دان کے برابر پُنّیہ ملتا ہے۔ اے نَرپ (بادشاہ)، اسی کالنجر پہاڑ پر وہاں اپنے نفس کی تکمیل کے لیے سادھنا و تپسیا کرنی چاہیے۔

तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण; देश)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb) — ‘there’
कालंजरम्Kālañjara
कालंजरम्:
Karma (कर्म; गत्यर्थे गन्तव्य)
TypeNoun
Rootकालंजर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन — ‘Kālañjara (mountain/place)’
गत्वाhaving gone
गत्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण; पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund) — ‘having gone’
गो-सहस्र-फलम्the fruit of a thousand cows
गो-सहस्र-फलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन — ‘merit equal to a thousand cows’
लभेत्may obtain
लभेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootलभ् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद — ‘may obtain’
आत्मानम्oneself
आत्मानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन — ‘oneself/the self’
साधयेत्should accomplish/attain
साधयेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसाध् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद — ‘should accomplish/propitiate’
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण; देश)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण — ‘there’
गिरौon the mountain
गिरौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootगिरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन — ‘on the mountain’
कालंजरेin Kālañjara
कालंजरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकालंजर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन — ‘on/in Kālañjara’
नृपO king
नृप:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन — vocative address

Unspecified (narrator addressing a king, 'nṛpa')

Primary Rasa: vira

Secondary Rasa: shanta

Type: mountain

Sandhi Resolution Notes: कालंजरं = कालंजरम्; गोसहस्रफलं = गो-सहस्र-फलम्; साधयेत्तत्र = साधयेत् तत्र; कालंजरे (पाठे) = कालंजर-े (सप्तमी एकवचन)।

K
Kālañjara

FAQs

It presents Kālañjara as a tīrtha where pilgrimage yields great religious merit and where one should practice spiritual discipline for inner attainment.

It is a conventional Purāṇic measure of puṇya (merit), equating the benefit of visiting Kālañjara with the merit traditionally attributed to donating a thousand cows.

The verse links outer pilgrimage with inner practice: sacred travel is praised, but it is paired with sādhana/tapas—self-cultivation aimed at self-perfection.