Shloka 120

Umā’s Austerity, Kauśikī’s Manifestation, and Skanda’s Birth Leading to Tāraka’s Defeat

Devanagari script

द्वास्थोपि वीरको देवान्हरदर्शनकांक्षिणः । व्यसर्जयत्स्वकानेव गृहानादरपूर्वकं

Transliteration

dvāsthopi vīrako devānharadarśanakāṃkṣiṇaḥ | vyasarjayatsvakāneva gṛhānādarapūrvakaṃ

Translation

ویرک اگرچہ دربان کے طور پر مقرر تھا، پھر بھی اس نے ہَر کے دیدار کے مشتاق دیوتاؤں کو ادب سے رخصت کیا اور انہیں اُن کے اپنے گھروں کی طرف واپس بھیج دیا۔

Word by Word

• द्वास्थः: the doorkeeper
• द्वास्थः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्वास्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: सम्भावन/समुच्चयार्थक अव्यय (also/even)

• वीरकः: Vīraka
• वीरकः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वीरक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• देवान्: the gods
• देवान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन

• हर-दर्शन-काङ्क्षिणः: desiring the sight of Hara (Śiva)
• हर-दर्शन-काङ्क्षिणः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हर (प्रातिपदिक) + दर्शन (प्रातिपदिक) + काङ्क्षिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; विशेषण (देवान् qualifies)

• व्यसर्जयत्: dismissed / sent away
• व्यसर्जयत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-√सृज् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• स्वकान्: their own
• स्वकान्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; विशेषण

• एव: indeed
• एव: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)

• गृहान्: homes
• गृहान्: Gati/Karma (गति/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन

• आदर-पूर्वकम्: respectfully
• आदर-पूर्वकम्: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: आदर (प्रातिपदिक) + पूर्वक (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावसमास; क्रियाविशेषण (adverbial)

Speaker

Narrator (contextual speaker not specified in the provided excerpt)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: vira

Geographic Context

Type: temple

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: द्वास्थोपि = द्वास्थः अपि; देवान्हर... = देवान् हर-दर्शन-काङ्क्षिणः; व्यसर्जयत्स्वकान् = व्यसर्जयत् स्वकान्; गृहानादरपूर्वकं = गृहान् आदर-पूर्वकम्.

Characters & Entities

• Vīraka
• Devas
• Hara (Śiva)

FAQs

What is the central action described in this verse?

A gatekeeper named Vīraka courteously turns back the devas who wish to see Hara (Śiva), sending them to their own homes.

What does “Hara-darśana-kāṅkṣiṇaḥ” imply about the devas’ motive?

It indicates a strong longing for darśana—direct, auspicious sight—of Hara (Śiva), suggesting a devotional or urgent desire to meet him.

What ethical or social lesson is conveyed here?

The verse highlights disciplined gatekeeping and respectful conduct: authority can be exercised firmly while still honoring others through courteous behavior.