Shloka 73

Kroṣṭu–Yādava Lineages, the Syamantaka Jewel, Krishna’s Birth Context, and the Māyāmoha Account

Devanagari script

स्यमंतकं प्रसेनस्य मणिरत्नमनुत्तमं । पृथिव्यां मणिरत्नानां राजेति समुदाहृतम्

Transliteration

syamaṃtakaṃ prasenasya maṇiratnamanuttamaṃ | pṛthivyāṃ maṇiratnānāṃ rājeti samudāhṛtam

Translation

پرسین کا سیامنتک نامی بے مثال جواہرِ مَنی، زمین پر تمام قیمتی رتنوں میں ‘بادشاہ’ کہلا کر مشہور ہوا۔

Word by Word

• स्यमन्तकम्: Syamantaka (gem)
• स्यमन्तकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्यमन्तक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• प्रसेनस्य: of Prasena
• प्रसेनस्य: Sambandha/Genitive (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: प्रसेन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• मणिरत्नम्: a jewel-gem
• मणिरत्नम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मणि+रत्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समास (मणिः एव रत्नम्)

• अनुत्तमम्: unsurpassed, excellent
• अनुत्तमम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनुत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (मणिरत्नम्)

• पृथिव्याम्: on earth
• पृथिव्याम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• मणिरत्नानाम्: of the jewel-gems
• मणिरत्नानाम्: Sambandha/Genitive (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: मणि+रत्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन; कर्मधारय-समास

• राजा: king (i.e., the best)
• राजा: Predicate/Naming (विशेष्य-निर्देश)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता/प्रातिपदिक-उपपद), एकवचन; इति-पूर्वक-उद्धरणे नामरूपेण

• इति: thus
• इति: Discourse marker (उद्धरणसूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण/इत्यर्थक-निपात

• समुदाहृतम्: was proclaimed/called
• समुदाहृतम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्+उद्+आ+हृ (धातु)
• Form: कृदन्त (भूतकर्मणि-क्त, past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगे ‘called/declared’

Speaker

Narrator (context not specified in the provided excerpt)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: मणिरत्नम्+अनुत्तमम् → मणिरत्नमनुत्तमम्; राजा+इति → राजेति

Characters & Entities

• Syamantaka
• Prasena

FAQs

Who is Prasena in relation to the Syamantaka jewel in this verse?

The verse identifies the Syamantaka as belonging to Prasena, presenting him as the possessor/holder of this famed jewel.

What does it mean that the Syamantaka is called the 'king' of gems?

It is a superlative praise: the Syamantaka is portrayed as preeminent—surpassing other jewels in value, splendor, or renown.

What is the main takeaway of this verse within Purāṇic storytelling?

It establishes the extraordinary status of the Syamantaka jewel, preparing the reader for its importance in ensuing events and moral causality tied to coveted objects.