Shloka 4

The Vision of Rāma’s Royal Capital

and the Meeting at Nandigrāma

Devanagari script

गच्छ तं भ्रातरं वीर समीरणतनूद्भव । मद्वियोगकृशां यष्टिं वपुषो बिभ्रतं हठात्

Transliteration

gaccha taṃ bhrātaraṃ vīra samīraṇatanūdbhava | madviyogakṛśāṃ yaṣṭiṃ vapuṣo bibhrataṃ haṭhāt

Translation

جاؤ، اے ہوا کے فرزند، اس بھائی کے پاس جاؤ؛ میری جدائی نے اسے ایسا لاغر کر دیا ہے کہ وہ زبردستی لاٹھی جیسے پتلے بدن کو ڈھو رہا ہے۔

Word by Word

• गच्छ: go
• गच्छ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन (Singular), परस्मैपदम्

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• भ्रातरम्: brother
• भ्रातरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• वीर: O hero
• वीर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति (Vocative), एकवचन

• समीरणतनूद्भव: O wind-born one
• समीरणतनूद्भव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: समीरण (प्रातिपदिक) + तनू (प्रातिपदिक) + उद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (समीरणस्य तनू-उद्भवः = wind-born)

• मद्वियोगकृशाम्: emaciated due to my separation
• मद्वियोगकृशाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + वियोग (प्रातिपदिक) + कृश (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मम वियोगेन कृशा)

• यष्टिम्: a staff
• यष्टिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• वपुषः: of the body
• वपुषः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वपुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), षष्ठी विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• बिभ्रतम्: bearing, carrying
• बिभ्रतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भृ (धातु) → बिभ्रत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमान कृदन्त (Present active participle/शतृ), परस्मैपदी; पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; ‘तम् भ्रातरम्’ इति विशेषणम्

• हठात्: forcibly, suddenly
• हठात्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: हठ (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (Adverb/क्रियाविशेषण)

Speaker

Sītā (addressing Hanumān)

Verse Rasa

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: vira

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: समीर-तनू-उद्भव इति समासः। मद्वियोगकृशाम् = मत् + वियोग + कृशाम् (समास/सन्धि)।

Characters & Entities

• Hanumān
• Rāma

FAQs

Who is addressed as “born of the Wind” in this verse?

“Samīraṇa-tanūdbhava” refers to Hanumān, traditionally regarded as the son of Vāyu (the Wind-god).

What is the meaning of calling the body a “staff” (yaṣṭi)?

It is a poetic metaphor for extreme emaciation: Rāma’s body is described as thin and rigid like a stick due to grief in separation.

What ethical or devotional lesson is conveyed here?

The verse highlights faithful love and steadfast devotion in separation (viraha), portraying how deep attachment can intensify remembrance and commitment.