Previous Verse
Next Verse

Shloka 29

The Vision of Rāma’s Royal Capital

and the Meeting at Nandigrāma

दृष्ट्वा समुत्तीर्णमिमं रामचंद्रं सुरैर्युतम् । भरतो भ्रातृविरहक्लिन्नं धीमान्ददर्श ह । हर्षाश्रूणि प्रमुंचंश्च दंडवत्प्रणनाम ह

dṛṣṭvā samuttīrṇamimaṃ rāmacaṃdraṃ surairyutam | bharato bhrātṛvirahaklinnaṃ dhīmāndadarśa ha | harṣāśrūṇi pramuṃcaṃśca daṃḍavatpraṇanāma ha

جب بھرت نے دیوتاؤں کے ساتھ لوٹے ہوئے رام چندر کو دیکھا تو وہ دانا، بھائی کی جدائی سے تر دل لیے، انہیں دیکھ کر خوشی کے آنسو بہاتا ہوا دَندوت کی طرح سجدہ ریز ہو گیا۔

दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial to main verb/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकाल (prior action): ‘having seen’
समुत्तीर्णम्having crossed over; having come up
समुत्तीर्णम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootसम्+उत्+तॄ (धातु) → समुत्तीर्ण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘इमम्/रामचन्द्रम्’)
इमम्this
इमम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
रामचन्द्रम्Rāmacandra
रामचन्द्रम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरामचन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
सुरैःby/with the gods
सुरैः:
Sahakāraka (Instrument/Association; सह/करण)
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन
युतम्accompanied
युतम्:
Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootयुत (प्रातिपदिक; √युज्/यु)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘सुरैः’ इति तृतीया-सम्बन्धेन ‘युक्तम्’
भरतःBharata
भरतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभरत (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
भ्रातृविरहक्लिन्नम्afflicted by separation from his brother
भ्रातृविरहक्लिन्नम्:
Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootभ्रातृ+विरह+क्लिन्न (प्रातिपदिकानि)
Formसमासः (षष्ठी-तत्पुरुषः): ‘भ्रातुः विरहः’ (separation from brother) + ‘क्लिन्न’ (afflicted); पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (रामचन्द्रम्)
धीमान्wise
धीमान्:
Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootधीमत् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (भरतः)
ददर्शsaw
ददर्श:
Kriyā (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्ष), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
indeed; then
:
Sambandha/Emphasis (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formनिपात (particle), कथन-प्रत्यय/अनुस्मारक
हर्षाश्रूणिtears of joy
हर्षाश्रूणि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootहर्ष+अश्रु (प्रातिपदिकानि)
Formसमासः (षष्ठी/तत्पुरुष-भावः): ‘हर्षस्य अश्रूणि’ = tears of joy; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
प्रमुंचन्releasing; shedding
प्रमुंचन्:
Karta (Agent-participle/कर्तृसम्बन्ध)
TypeVerb
Rootप्र+मुच् (धातु) → प्रमुंचत् (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि, ‘भरतः’ इत्यस्य सह-क्रिया (while releasing)
and
:
Sambandha (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
दण्डवत्prostratingly; like a staff
दण्डवत्:
Kriyāviśeṣaṇa (Manner/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootदण्डवत् (अव्यय/प्रातिपदिक-न्याय)
Formअव्यय (adverb), प्रकारवाचक: ‘like a staff’ (prostrate)
प्रणनामbowed down
प्रणनाम:
Kriyā (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र+नम् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्ष), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्
indeed; then
:
Sambandha/Emphasis (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formनिपात (particle)

Narrator (Purāṇic narration; specific dialogue speaker not explicit in the given śloka)

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: karuna

Sandhi Resolution Notes: समुत्तीर्णम्+इमम् → समुत्तीर्णमिमम्; सुरैः+युतम् → सुरैर्युतम्; धीमान्+ददर्श → धीमान्ददर्श; प्रमुंचन्+च → प्रमुंचंश्च; दण्डवत्+प्रणनाम → दण्डवत्प्रणनाम; (प्रणनाम)+ह → प्रणनाम ह (particle).

R
Rāmacandra
B
Bharata
S
Suras (gods)

FAQs

It highlights loving devotion expressed through humility and reverence—Bharata’s tears of joy and full prostration upon seeing Rāma.

It underscores Rāma’s divine stature and the cosmic significance of his presence, intensifying Bharata’s awe and devotion.

It conveys steadfast loyalty, reverence for dharma, and the purity of familial love—meeting separation with patience and reunion with humility.