Shloka 53

The Lakṣmī–Nārāyaṇa Vow Narrative

Puṣya Thursday Observance and the Ethics of Fortune

Devanagari script

श्यामाबालोवाच । वृद्धे व्यथेदृशी केन दत्ता तुभ्यं वदस्व मे । तस्या वचनमाकर्ण्य शोकगद्गदया गिरा

Transliteration

śyāmābālovāca | vṛddhe vyathedṛśī kena dattā tubhyaṃ vadasva me | tasyā vacanamākarṇya śokagadgadayā girā

Translation

شیامابالا نے کہا: “اے قابلِ تعظیم ماتا! آپ کو ایسا دکھ کس نے دیا؟ مجھے بتائیے۔” اس کی بات سن کر وہ غم سے بھری، رندھی ہوئی آواز میں بولی۔

Word by Word

• श्यामाबाला: Śyāmābālā (the girl named Śyāmā)
• श्यामाबाला: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: श्यामाबाला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine/स्त्री), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन (Singular/एकवचन); समासः श्यामा+बाला (कर्मधारय)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया/Verbal action)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + उपसर्ग उ (उवाच as perfect form)
• Form: लिट्-लकार (Perfect/लिट्), प्रथम-पुरुष (3rd person/प्रथम), एकवचन (Singular/एकवचन); परस्मैपद

• वृद्धे: O old woman
• वृद्धे: Sambodhana (सम्बोधन/Address)
• Type: Noun
• Root: वृद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine/स्त्री), सम्बोधन-विभक्ति (Vocative/सम्बोधन), एकवचन (Singular/एकवचन)

• व्यथा: pain, distress
• व्यथा: Karta (कर्ता/Subject) (of implied 'is')
• Type: Noun
• Root: व्यथा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine/स्त्री), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन (Singular/एकवचन)

• ईदृशी: such, of this kind
• ईदृशी: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: ईदृश (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine/स्त्री), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन (Singular/एकवचन); विशेषण (qualifying) of व्यथा

• केन: by whom
• केन: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine/पुं), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/तृतीया), एकवचन (Singular/एकवचन); प्रश्नवाचक सर्वनाम

• दत्ता: given
• दत्ता: Kriya (क्रिया/Predicative participle)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु) → दत्त (कृदन्त/PPP) (प्रातिपदिक-रूप)
• Form: कृदन्तः क्त-प्रत्ययान्त (Past Passive Participle/क्त), स्त्रीलिङ्ग (Feminine/स्त्री), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन (Singular/एकवचन); कर्मणि-प्रयोगार्थ (passive sense) — 'given'

• तुभ्यम्: to you
• तुभ्यम्: Sampradana (सम्प्रदान/Recipient)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया/चतुर्थी-रूप (Dative/चतुर्थी), एकवचन (Singular/एकवचन); सर्वनाम

• वदस्व: tell (me)
• वदस्व: Kriya (क्रिया/Command)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative/लोट्), मध्यम-पुरुष (2nd person/मध्यम), एकवचन (Singular/एकवचन); आत्मनेपद

• मे: to me
• मे: Sampradana (सम्प्रदान/Recipient)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी/षष्ठी-रूप (Dative/Genitive), एकवचन (Singular/एकवचन); सर्वनाम; अत्र 'to me' (चतुर्थी-अर्थे)

• तस्याः: of her
• तस्याः: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध/Possessor)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine/स्त्री), षष्ठी-विभक्ति (Genitive/षष्ठी), एकवचन (Singular/एकवचन)

• वचनम्: speech, words
• वचनम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter/नपुं), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/द्वितीया), एकवचन (Singular/एकवचन)

• आकर्ण्य: having heard
• आकर्ण्य: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया/Anterior action)
• Type: Indeclinable
• Root: आ + कर्ण्/श्रु (धातु-अर्थे) → आकर्ण्य (क्त्वान्त अव्यय/gerund)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/क्त्वा), उपसर्गः आ-; अर्थः 'having heard'

• शोक: grief
• शोक: Samasa-member (समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: शोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine/पुं), प्रातिपदिक-रूप (compound member); समासाङ्ग (member) in शोकगद्गदया

• गद्गदया: with a grief-choked (stammering) [voice]
• गद्गदया: Karana (करण/Instrument) (qualifying girā)
• Type: Adjective
• Root: गद्गद (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine/स्त्री), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/तृतीया), एकवचन (Singular/एकवचन); समासः शोक-गद्गद (तत्पुरुषः: शोकात् गद्गदा) — 'stammering due to grief'

• गिरा: by/with (her) speech, voice
• गिरा: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: गिर्/गीर् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine/स्त्री), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/तृतीया), एकवचन (Singular/एकवचन)

Speaker

Śyāmābāla

Verse Rasa

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: shanta

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: श्यामाबालोवाच = श्यामाबाला + उवाच; व्यथेदृशी = व्यथा + ईदृशी; वचनमाकर्ण्य = वचनम् + आकर्ण्य; शोकगद्गदया = शोक + गद्गदया (समास/सम्बन्ध).

FAQs

What is the central action in this verse?

Śyāmābāla compassionately asks an elderly woman who has caused her suffering, and the verse notes that the woman answers in a grief-choked voice.

What does “śoka-gadgadayā girā” convey?

It describes speech made unsteady or choking due to sorrow—an emotional, trembling voice shaped by grief.

What ethical lesson is highlighted here?

The verse models empathetic engagement: noticing another’s distress, asking respectfully, and giving space for a sorrowful person to speak.