Previous Verse
Next Verse

Padma Purana — Bhumi Khanda, Shloka 9

Yayāti and Mātali on the Order of Divine Worlds, the Merit of Śiva’s Name, and the Unity of Śiva and Viṣṇu

चतुष्षष्टिगुणं ब्राह्मं बौधमैश्वर्यमुत्तमम् । विष्णोः प्राधानिकं तंत्रमैश्वर्यं ब्रह्मणः पदम्

catuṣṣaṣṭiguṇaṃ brāhmaṃ baudhamaiśvaryamuttamam | viṣṇoḥ prādhānikaṃ taṃtramaiśvaryaṃ brahmaṇaḥ padam

برہما کی حاکمیت چونسٹھ گنا کہی گئی ہے؛ بدھ کی حاکمیت سب سے اعلیٰ ہے۔ وشنو کا تنتر ازلی اور بنیادی تعلیم ہے؛ اور خود حاکمیت ہی برہما کے مرتبے کا مقام ہے۔

चतुष्षष्टिगुणम्sixty-fourfold
चतुष्षष्टिगुणम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुःषष्टि + गुण (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (चतुःषष्टि-गुण); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ब्राह्मम्Brahmic, pertaining to Brahmā
ब्राह्मम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootब्राह्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
बौधम्of intellect/knowledge
बौधम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootबौध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ऐश्वर्यम्sovereignty, lordly power
ऐश्वर्यम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootऐश्वर्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
उत्तमम्supreme
उत्तमम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'ऐश्वर्यम्' का विशेषण
विष्णोःof Viṣṇu
विष्णोः:
Shashthi-sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन
प्राधानिकम्primary, principal
प्राधानिकम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्राधानिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तन्त्रम्system, doctrine
तन्त्रम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतन्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ऐश्वर्यम्sovereignty
ऐश्वर्यम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootऐश्वर्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (द्वितीय-पादे पुनरुक्त)
ब्रह्मणःof Brahman/Brahmā
ब्रह्मणः:
Shashthi-sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (प्रयोगानुसार), षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन
पदम्state, position, abode
पदम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Unspecified (context-dependent within Bhūmi-khaṇḍa dialogues)

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Sandhi Resolution Notes: बौधमैश्वर्यमुत्तमम् = बौधम् + ऐश्वर्यम् + उत्तमम्; तंत्रमैश्वर्यं = तन्त्रम् + ऐश्वर्यम् (म् + ऐ → मै)

B
Brahmā
B
Buddha
V
Viṣṇu

FAQs

It compares forms of aiśvarya (sovereignty or divine power) associated with Brahmā, the Buddha, and Viṣṇu, presenting a hierarchy that culminates in Viṣṇu’s “primary” principle and the notion of sovereignty as a defining station of Brahmā.

It indicates a “principal/primordial system or doctrine,” implying that Viṣṇu is connected with the foundational governing principle behind cosmic order.

Indirectly, it frames spiritual authority as rooted in cosmic principles rather than mere status, encouraging the reader to understand divinity through underlying order (dharma/tattva) rather than only through rank or power.