Shloka 19

The Description of Mandara (Mandaropavarṇanam) in the Mohinī Narrative

Devanagari script

वृषलिंगेति विख्यातं प्रासादाभ्रसमं परम् । तस्मिन्बाला द्विजश्रेष्ठाश्चक्रे संगीतमुत्तमम् ॥ १९ ॥

Transliteration

vṛṣaliṃgeti vikhyātaṃ prāsādābhrasamaṃ param | tasminbālā dvijaśreṣṭhāścakre saṃgītamuttamam || 19 ||

Translation

وہ مقام ‘وِرش لِنگ’ کے نام سے مشہور تھا، بادلوں کو چھوتے محل کی مانند نہایت بلند۔ وہاں اس کمسن دوشیزہ نے برگزیدہ دِوِجوں کے ساتھ اعلیٰ بھکتیہ سنگیت پیش کیا۔

Word by Word

• वृष-लिङ्ग-इति: as ‘Vṛṣa-liṅga’
• वृष-लिङ्ग-इति: Sambandha (सम्बन्ध) / Nama (नामनिर्देश)
• Type: Indeclinable
• Root: वृष (प्रातिपदिक) + लिङ्ग (प्रातिपदिक) + इति (अव्यय)
• Form: इति-प्रयोगः (quotative particle); पूर्वपदद्वयम् नामनिर्देशार्थम्

• विख्यातम्: well-known, famed
• विख्यातम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Verb
• Root: वि-ख्या (धातु) → विख्यात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकाले क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; लिङ्गम् इत्यस्य विशेषणम्

• प्रासाद-अभ्र-समम्: equal to a palace/cloud (lofty like)
• प्रासाद-अभ्र-समम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रासाद (प्रातिपदिक) + अभ्र (प्रातिपदिक) + सम (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (उपमान-तत्पुरुषः: ‘प्रासादाभ्रयोः समम्’), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; विशेषणम् (līṅgaṃ) इत्यस्य

• परम्: supreme, excellent
• परम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; विशेषणम्

• तस्मिन्: there/in that
• तस्मिन्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन; अधिकरण (in that place/there)

• बाला: the girl
• बाला: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बाल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन

• द्विज-श्रेष्ठाः: O best of the twice-born
• द्विज-श्रेष्ठाः: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (षष्ठी-तत्पुरुषः/‘द्विजानां श्रेष्ठाः’), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; सम्बोधनार्थे/श्रोत्रृ-निर्देशे (addressing the best of twice-born)

• चक्रे: did, performed
• चक्रे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect/लिट्), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• संगीतम्: music, song
• संगीतम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: संगीत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; कर्म (object) चक्रे इत्यस्य

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; विशेषणम् संगीतम् इत्यस्य

Speaker

Narada (narrative voice within the Tirtha-Mahatmya section; traditional dialogue frame with Sanatkumara lineage implied)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Vṛṣaliṅga

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It highlights a sacred tirtha-site—Vṛṣaliṅga—described as supremely exalted, where devotional practice includes refined sacred music, indicating that worship is not only ritual but also heartfelt praise offered in a holy place.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By presenting saṃgīta (devotional singing/music) being performed at the shrine, the verse points to bhakti expressed through sound—kīrtana-like praise and reverent performance offered at a consecrated locus of worship.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The verse chiefly reflects the applied tradition of sacred recitation and performance (close to Śikṣā—proper sound/intonation—and the broader saṃgīta discipline used in temple worship), emphasizing disciplined, beautiful vocal offering in a tirtha context.