Previous Verse
Next Verse

Shloka 47

Puruṣottama-kṣetra Māhātmya: Śveta-Mādhava & Matsya-Mādhava; Mārkaṇḍeya-tīrtha Mārjana and Bath Liturgy

णाकारं दक्षिणे न्यस्य यकारं मूर्ध्नि विन्यसेत् । अधश्चोर्द्ध्वं च हृदये पार्श्वतः पृष्ठतोऽग्रतः ॥ ४७ ॥

ṇākāraṃ dakṣiṇe nyasya yakāraṃ mūrdhni vinyaset | adhaścorddhvaṃ ca hṛdaye pārśvataḥ pṛṣṭhato'grataḥ || 47 ||

‘ڻ’کار کو دائیں پہلو پر نیاس کرے اور ‘ی’کار کو سر کے شिखر پر رکھے۔ پھر دل میں بھی—نیچے اور اوپر، دونوں پہلوؤں میں، پیچھے اور آگے—وضع کرے۔

णाकारम्the syllable ‘ṇa’
णाकारम्:
कर्म (कर्म)
TypeNoun
Rootण-कार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (ण इति कारः)
दक्षिणेon the right (side)
दक्षिणे:
अधिकरण (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (दक्षिणम्), सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
न्यस्यhaving placed
न्यस्य:
पूर्वकाल-क्रिया (पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootनि- अस्/न्यस् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) from नि+अस् (न्यस्य); अर्थः ‘निक्षिप्य/स्थापयित्वा’
यकारम्the syllable ‘ya’
यकारम्:
कर्म (कर्म)
TypeNoun
Rootय-कार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
मूर्ध्निon the head/crown
मूर्ध्नि:
अधिकरण (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; पदरूपम्: मूर्ध्नि
विन्यसेत्should place/arrange
विन्यसेत्:
क्रिया (क्रियापद)
TypeVerb
Rootवि-न्यस् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदी, प्रथमपुरुष, एकवचन
अधःbelow
अधः:
क्रियाविशेषण (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootअधः (अव्यय)
Formअव्यय, दिशावाचक/क्रियाविशेषण (adverb: ‘below/downwards’)
and
:
समुच्चय (समुच्चयार्थक)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात
ऊर्ध्वम्above/upwards
ऊर्ध्वम्:
क्रियाविशेषण (अव्ययार्थक-द्वितीया)
TypeIndeclinable
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; क्रियाविशेषण-प्रयोगः (accusative used adverbially: ‘upwards’)
and
:
समुच्चय (समुच्चयार्थक)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात
हृदयेin the heart
हृदये:
अधिकरण (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
पार्श्वतःat the sides
पार्श्वतः:
देश-क्रियाविशेषण (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootपार्श्वतः (अव्यय)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb): ‘from the side/at the side’
पृष्ठतःat the back
पृष्ठतः:
देश-क्रियाविशेषण (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootपृष्ठतः (अव्यय)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय: ‘from behind/at the back’
अग्रतःin front
अग्रतः:
देश-क्रियाविशेषण (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootअग्रतः (अव्यय)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय: ‘in front/before’

Narada (teaching ritual nyasa procedure in the Uttara-bhaga context)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

FAQs

It teaches nyāsa—ritually installing mantra-syllables on specific parts of the body—so the practitioner’s body becomes a sanctified support for mantra, protection, and focused worship.

By prescribing disciplined mantra-vidhi (placing syllables at head, heart, and directions), it supports steady remembrance and reverence during worship—practical devotion expressed through correct ritual practice.

It reflects applied mantra-śāstra and ritual procedure (vidhi) akin to śikṣā/prayoga traditions—precise phonetic syllables and their prescribed placement as part of formal worship methodology.