Shloka 14

Puruṣottama-kṣetra Māhātmya: Śveta-Mādhava & Matsya-Mādhava; Mārkaṇḍeya-tīrtha Mārjana and Bath Liturgy

Devanagari script

श्वेतमाधवमालोक्य समीपे मत्स्यमाधवम् । एकार्णवे जले पूर्वं रूपं रोहितमास्थितः ॥ १४ ॥

Transliteration

śvetamādhavamālokya samīpe matsyamādhavam | ekārṇave jale pūrvaṃ rūpaṃ rohitamāsthitaḥ || 14 ||

Translation

شویت‑مادھو کا درشن کر کے اور قریب متسیہ‑مادھو کو دیکھ کر وہ یاد کرتا ہے کہ پہلے ایکارنَو کے جل میں پر بھو نے روہت، یعنی سرخ مچھلی کا روپ دھارا تھا۔

Word by Word

• श्वेत-माधवम्: Śveta-Mādhava (the white Mādhava)
• श्वेत-माधवम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्वेत + माधव (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमास (श्वेतः माधवः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आलोक्य: having seen
• आलोक्य: पूर्वकालक्रिया (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: आ + लोक् (धातु) → आलोक्य (कृदन्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्यय (absolutive/gerund), अव्ययरूप

• समीपे: near, in the vicinity
• समीपे: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: समीप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• मत्स्य-माधवम्: Matsya-Mādhava (Mādhava as the Fish)
• मत्स्य-माधवम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मत्स्य + माधव (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमास (मत्स्यरूपः माधवः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• एक-अर्णवे: in the single ocean (cosmic flood)
• एक-अर्णवे: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: एक + अर्णव (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमास (एकः अर्णवः); पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• जले: in water
• जले: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• पूर्वम्: formerly
• पूर्वम्: क्रियाविशेषण (Temporal modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्वम् (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (formerly/earlier)

• रूपम्: form
• रूपम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• रोहितम्: red/reddish (Rohita)
• रोहितम्: कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: रोहित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘रूपम्’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• आस्थितः: assumed/took (a form)
• आस्थितः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: आ + स्था (धातु) → आस्थित (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्यय (past active/PPP in sense of ‘having assumed’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वाक्ये कर्तृवाचक-भावः (finite sense)

Speaker

Narada (narrating within the Uttara-Bhaga tirtha-mahatmya flow)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Vishnu
• Madhava
• Matsya (Fish incarnation)
• Sveta-Madhava

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It links tirtha-darśana (seeing sacred forms) with avatāra-smṛti: by seeing Śveta-Mādhava and Matsya-Mādhava, the devotee recalls Viṣṇu’s saving presence in the primeval flood, strengthening faith and remembrance (smaraṇa-bhakti).

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

It models bhakti as darśana and smaraṇa—seeing the Lord’s forms at a holy place and inwardly remembering His avatāra deeds—turning pilgrimage into concentrated Viṣṇu-remembrance rather than mere travel.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The verse primarily serves mahatmya and devotional remembrance; indirectly it reflects Purāṇic itihāsa-knowledge used in Dharma practice (how sacred geography and avatāra narratives guide worship and vrata-oriented pilgrimage conduct).