Shloka 3

Tīrtha-yātrā-varṇana

Description of Pilgrimage to the Sacred Fords

Devanagari script

कपिलानां सहस्रस्य सम्यग्दत्तस्य यत्फलं । तत्फलम् लभते मर्त्यः स्नानमात्रेण मोहिनि ॥ ३ ॥

Transliteration

kapilānāṃ sahasrasya samyagdattasya yatphalaṃ | tatphalam labhate martyaḥ snānamātreṇa mohini || 3 ||

Translation

اے موہنی! ہزار کپِلا (سرخی مائل) گایوں کا درست طریقے سے دان کرنے سے جو ثواب ملتا ہے، وہی ثواب انسان محض غسل کرنے سے پا لیتا ہے۔

Word by Word

• कपिलानाम्: of tawny cows (kapilā)
• कपिलानाम्: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: कपिला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (Plural)

• सहस्रस्य: of a thousand
• सहस्रस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• सम्यक्: properly
• सम्यक्: Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• दत्तस्य: of (that which is) given
• दत्तस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive qualifier)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle/क्त), पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; ‘(सहस्रस्य) दत्तस्य’ = of (a thousand) given

• यत्: which
• यत्: Sambandha (सम्बन्ध/Correlative)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक (relative)

• फलम्: fruit/result
• फलम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Sambandha (सम्बन्ध/Correlative)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तद्-सम्बन्धक (correlative)

• फलम्: fruit/result
• फलम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• लभते: obtains
• लभते: Kriya (क्रिया/Verbal action)
• Type: Verb
• Root: लभ् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन, आत्मनेपद

• मर्त्यः: a mortal person
• मर्त्यः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• स्नानमात्रेण: by mere bathing
• स्नानमात्रेण: Karana (करण/Means)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक) + मात्र (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (स्नानस्य मात्रम्), नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; साधन/हेतु-भाव

• मोहिनि: O Mohinī
• मोहिनि: Sambodhana (सम्बोधन/Address)
• Type: Noun
• Root: मोहिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

Speaker

Narada

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Mohini

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It elevates tīrtha-snāna as an exceptionally potent dharmic act, equating a single sacred bath with the vast merit of a properly performed go-dāna of a thousand kapilā cows.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By praising the sanctity of tīrthas, the verse supports bhakti-oriented practice: approaching holy places with faith and purity, where simple acts like snāna become offerings that generate great puṇya.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Ritual discipline (kalpa/ācāra) is implied through “samyag-datta” and “snāna-mātra”: correct procedure, purity rules, and proper intent determine the fruit of dāna and snāna.