Shloka 6

Procedure for the Guḍa-dhenū (Jaggery-Cow) Gift; Ten Dhenu-dānas; Yearlong Gaṅgā Worship and Darśana

Devanagari script

कृष्णाजिनं चतुर्हस्तं प्राग्ग्रीवं विन्यसेद्भुवि । गोमयेनोपलिप्तायां कुशानास्तीर्य यत्नतः ॥ ६ ॥

Transliteration

kṛṣṇājinaṃ caturhastaṃ prāggrīvaṃ vinyasedbhuvi | gomayenopaliptāyāṃ kuśānāstīrya yatnataḥ || 6 ||

Translation

گائے کے گوبر سے احتیاط سے لیپی ہوئی زمین پر کُشا بچھا کر، چار ہاتھ لمبا کرشن اجین (کالے ہرن کی کھال) رکھے، جس کی گردن مشرق کی طرف ہو۔

Word by Word

• कृष्णाजिनम्: a black deerskin
• कृष्णाजिनम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: कृष्ण + अजिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मधारयः (कृष्णम् अजिनम्)

• चतुर्हस्तम्: four cubits (in measure)
• चतुर्हस्तम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् + हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समासः (चत्वारः हस्ताः प्रमाणम्)

• प्राक्-ग्रीवम्: with the neck toward the east
• प्राक्-ग्रीवम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्राक् (अव्यय) + ग्रीव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अव्ययीभावः (प्राक् ग्रीवा यस्य)

• विन्यसेत्: should place
• विन्यसेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि + अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• भुवि: on the ground
• भुवि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• गोमयेन: with cow-dung
• गोमयेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: गोमय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• उपलिप्तायाम्: (on the ground) smeared
• उपलिप्तायाम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Verb
• Root: उप + लिप् (धातु)
• Form: कृत्-प्रत्यय: क्त (PPP) ‘उपलिप्त’, स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘भुवि’ इत्यस्य विशेषणम्

• कुशान्: kuśa grasses
• कुशान्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: कुश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन

• आस्तीर्य: having spread
• आस्तीर्य: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + स्तॄ (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), पूर्वक्रिया

• यत्नतः: carefully
• यत्नतः: Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्न (प्रातिपदिक)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (adverb), प्रकारेण

Speaker

Suta (narrating the prescribed procedure as part of the Purana’s instruction)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It prescribes a purified, sattvic ritual seat—gomaya-plastered ground, kuśa grass, and kṛṣṇājina—signifying discipline, sanctity, and readiness for worship, japa, or vrata observance.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is supported by proper upacāra (reverent preparation): arranging the worship space with purity and correct orientation cultivates steadiness of mind and respect toward the deity and the practice.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It reflects kalpa-style ritual procedure (practical liturgy): rules for preparing the adhivāsana/āsana area, use of kuśa, and directional orientation (east-facing) as part of correct observance.