Shloka 65

Dharmāṅgada’s Discourse (Dharmāṅgadopadeśa) in the Mohinī Episode

Devanagari script

सत्यं पालय राजेंद्र मा भुंक्ष्व हरिवासरे । धर्मार्थे तनयं हन्याद्भार्यां वापि महीपते ॥ ६५ ॥

Transliteration

satyaṃ pālaya rājeṃdra mā bhuṃkṣva harivāsare | dharmārthe tanayaṃ hanyādbhāryāṃ vāpi mahīpate || 65 ||

Translation

اے راجندر! سچائی کی پاسداری کرو؛ ہری کے مقدس دن کھانا نہ کھاؤ۔ دین (دھرم) کی خاطر، اے مہীপتے، بیٹے—بلکہ بیوی تک—کی قربانی کے لیے بھی آمادہ رہنا چاہیے۔

Word by Word

• सत्यम्: truth
• सत्यम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (कर्मरूपेण)

• पालय: protect/observe
• पालय: क्रिया (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पाल् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• राजेन्द्र: O king of kings
• राजेन्द्र: सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजेन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• मा: do not
• मा: निपात (Prohibitive)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेधार्थक-निपात (prohibitive particle)

• भुङ्क्ष्व: eat/partake
• भुङ्क्ष्व: क्रिया (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भुज् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद (भुङ्क्ष्व)

• हरि-वासरे: on Hari’s day (e.g., Ekādaśī/Vishnu’s day)
• हरि-वासरे: अधिकरण (Adhikarana/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक) + वासर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (हरेः वासरः) — Locative singular

• धर्म-अर्थे: for the sake of dharma
• धर्म-अर्थे: अधिकरण (Adhikarana/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (धर्मस्य अर्थः) — Locative singular

• तनयम्: son
• तनयम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तनय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• हन्यात्: should kill
• हन्यात्: क्रिया (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• भार्याम्: wife
• भार्याम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• वा: or
• वा: समुच्चय/विकल्प (Alternative particle)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय; विकल्पार्थक-निपात

• अपि: also/even
• अपि: निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अप्यर्थक-निपात (also/even)

• महीपते: O king
• महीपते: सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महीपतिः (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Speaker

Sanatkumara (in instruction to Narada / through Narada’s received teaching to a king)

Vrata Kalpa

Vrata: Harivāsara vrata (Ekadashi-related day of Vishnu; fasting discipline implied)

Verse Rasa

Primary Rasa: vira

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Hari
• Vishnu

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It elevates satya (truthfulness) and Hari-vāsara observance (Ekādaśī discipline) as non-negotiable pillars of dharma, teaching that fidelity to dharma may demand extreme personal sacrifice.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By commanding “do not eat on Hari’s day,” it frames Ekādaśī as a concrete bhakti-practice where bodily restraint becomes an offering to Hari (Viṣṇu), strengthening devotion through vrata (vow).

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It highlights practical vrata-dharma and calendrical observance (tithi-based Ekādaśī as Hari-vāsara), aligning conduct with sacred time—an applied aspect of jyotiṣa-style religious calendrics used in Purāṇic ritual life.