Shloka 22

Yama’s Journey to Brahmaloka

Ekadashi–Dvadashi Mahatmya in the Rukmangada Cycle

Devanagari script

उत्सन्नाः पितृदेवेज्यास्तीर्थदानादिसत्क्रियाः । मुक्त्वैकां द्वादशीं मर्त्या नान्यं जानंति ते व्रतम् ॥ २२ ॥

Transliteration

utsannāḥ pitṛdevejyāstīrthadānādisatkriyāḥ | muktvaikāṃ dvādaśīṃ martyā nānyaṃ jānaṃti te vratam || 22 ||

Translation

پِتروں کی ترپن، دیوتاؤں کی پوجا، تیرتھ اسنان، دان وغیرہ نیک اعمال گویا مٹ سے گئے؛ کیونکہ فانی لوگ ایک دْوادشی کے سوا کسی اور ورت کو نہیں جانتے۔

Word by Word

• उत्सन्नाः: ruined, discontinued
• उत्सन्नाः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्सन्न (कृदन्त; √सद्/सन् with उत्; ‘to perish/decline’)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; predicate adjective

• पितृदेवेज्याः: worship/rites for ancestors and gods
• पितृदेवेज्याः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पितृ + देव + इज्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; द्वन्द्व: ‘पितॄणां (इज्या) + देवानां (इज्या)’ i.e., rites to Pitṛs and Devas

• तीर्थदानादिसत्क्रियाः: good rites like pilgrimages, charity, etc.
• तीर्थदानादिसत्क्रियाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ + दान + आदि + सत्क्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; बहुपद-तत्पुरुष: ‘तीर्थ(गमन)दान-आदि सत्क्रियाः’ (good acts like pilgrimages, gifts, etc.)

• मुक्त्वा: having left; excepting
• मुक्त्वा: Pūrvakāla (पूर्वकाल/absolutive)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund/absolutive); ‘having left/excepting’

• एकाम्: one (single)
• एकाम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; agrees with द्वादशीम्

• द्वादशीम्: the Dvādaśī (12th lunar day)
• द्वादशीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्वादशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; tithi-name

• मर्त्याः: mortals
• मर्त्याः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध/negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation particle)

• अन्यम्: other
• अन्यम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; agrees with व्रतम्

• जानन्ति: know/recognize
• जानन्ति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• ते: they
• ते: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; demonstrative pronoun

• व्रतम्: vow, observance
• व्रतम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada in dialogue)

Vrata Kalpa

Vrata: Dvādaśī-vrata

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Pitṛs
• Devas
• Dvādaśī

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It elevates the Dvādaśī observance as a singularly paramount vrata—so central that other merit-acts (pitṛ rites, deva worship, tīrtha, dāna) are portrayed as secondary in comparison.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By prioritizing a specific sacred observance (Dvādaśī) associated with sustained devotional discipline, it frames bhakti as focused, regular, and vow-centered rather than merely a collection of occasional rites.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Kalpa (ritual procedure) and Jyotiṣa (lunar tithi-based timing) are implied, since the verse hinges on correctly observing Dvādaśī as a calendrical vrata and placing other rites in a hierarchy of practice.