Shloka 79

The Account of Kāṣṭhīlā (Kāṣṭhīlā-ākhyāna) within the Mohinī Narrative

Devanagari script

सर्वयोषिद्वरा बाला रुदती निद्रयाकुला । पिता तस्याः प्रदाने तु चिंताविष्टो ह्यहर्न्निशम् ॥ ७९ ॥

Transliteration

sarvayoṣidvarā bālā rudatī nidrayākulā | pitā tasyāḥ pradāne tu ciṃtāviṣṭo hyaharnniśam || 79 ||

Translation

وہ لڑکی، جو تمام عورتوں میں برتر تھی، روتی ہوئی نیند کی بے قراری میں مبتلا تھی؛ مگر اسے نکاح میں دینے کی فکر سے اس کا باپ دن رات پریشان رہا۔

Word by Word

• सर्व-योषित्-वरा: best of all women
• सर्व-योषित्-वरा: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + योषित् (प्रातिपदिक) + वर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः—‘सर्वासां योषितां वरा’ (best among all women)

• बाला: the girl
• बाला: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बाल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• रुदती: crying
• रुदती: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: रुदत् (कृदन्त, धातु √रुद्)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वर्तमान-कृदन्त (present participle)

• निद्रया: by sleep
• निद्रया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: निद्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• आकुला: disturbed, agitated
• आकुला: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आकुल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifying बाला)

• पिता: father
• पिता: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम

• प्रदाने: in (her) giving (in marriage)
• प्रदाने: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रदान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; ‘प्रदाने’ = in giving (in marriage)

• तु: but, indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/अन्वयार्थक (but/indeed)

• चिन्ता-आविष्टः: overcome by worry
• चिन्ता-आविष्टः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: चिन्ता (प्रातिपदिक) + आविष्ट (कृदन्त, धातु √विश्/√आ-विश्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः—चिन्तया आविष्टः (possessed by worry)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; हेत्वर्थ/निश्चयार्थक (for/indeed)

• अहः-निशम्: day and night
• अहः-निशम्: Kala-adhikarana (काल-अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अहः (प्रातिपदिक) + निशा (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; अव्ययवत् प्रयोगः (adverbial) = day and night

Speaker

Suta (narrating the Purana account; dialogue context not explicit in this single verse)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: shanta

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It highlights the tension between worldly duty (dharma) and human emotion: the maiden’s suffering and the father’s constant anxiety around fulfilling a samskara, reminding readers that even righteous acts can be clouded by attachment and worry.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Though not explicitly devotional, it sets a narrative ground where worldly distress is evident—implying that surrender to Narayana/Vishnu and trust in divine order is the remedy when dharmic responsibilities become burdensome.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Indirectly, it points to samskara-prayoga (application of rites) connected to vivaha and kanyadana—areas guided by Kalpa (Vedanga) and customary dharma-shastra procedure, which can become a source of concern if not properly arranged.