Next Verse

Shloka 1

Mohinī-Ākhyāna: Rukmāṅgada’s Refusal to Eat on Harivāsara

Ekādaśī

राजोवाच । कीर्तिर्नश्यतु मे पुत्र ह्यनृती वा भवाम्यहम् । गतो वा नरकं घोरं कथं भोक्ष्ये हरेर्दिने ॥ १ ॥

rājovāca | kīrtirnaśyatu me putra hyanṛtī vā bhavāmyaham | gato vā narakaṃ ghoraṃ kathaṃ bhokṣye harerdine || 1 ||

بادشاہ نے کہا—اے بیٹے! میری شہرت مٹ جائے، میں جھوٹا بھی ٹھہروں، یا ہولناک دوزخ میں چلا جاؤں؛ مگر ہری کے مقدّس دن میں کھانا کیسے کھا سکتا ہوں؟

राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; संबोधन-प्रसङ्गे वक्ता-निर्देशः
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
कीर्तिःfame
कीर्तिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकीर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
नश्यतुmay (it) perish
नश्यतु:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनश् (धातु)
Formलोट् (Imperative/विधिलिङ्-आदेशार्थ), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
मेmy
मे:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
पुत्रO son
पुत्र:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, संबोधन (Vocative), एकवचन
हिindeed/for
हि:
Avyaya (अव्यय-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय; हेत्वर्थ/निश्चयार्थ
अनृतीa liar/one who speaks untruth
अनृती:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअनृतिन्/अनृती (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (अनृती = अनृतिन्), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेष्य-रूपेण अहम्-सम्बन्धः
वाor
वा:
Avyaya (अव्यय-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formसमुच्चय/विकल्पार्थक निपात (disjunctive particle)
भवामिI become/am
भवामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम
गतःgone
गतः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त (past passive participle/कृदन्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘अहम्’ इत्यस्य विशेषणम्
वाor
वा:
Avyaya (अव्यय-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक निपात
नरकम्hell
नरकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनरक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; गमनस्य कर्म
घोरम्terrible
घोरम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootघोर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘नरकम्’ इत्यस्य विशेषणम्
कथम्how
कथम्:
Avyaya (अव्यय-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formप्रश्नार्थक अव्यय (interrogative adverb)
भोक्ष्येshall I eat
भोक्ष्ये:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभुज् (धातु)
Formलृट् (Simple Future), उत्तमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
हरेःof Hari (Vishnu)
हरेः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
दिनेon the day
दिने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootदिन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; अधिकरण

King (Rāja)

Vrata: Ekadashi (Hari’s day / Harivāsara)

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: vira

H
Hari
V
Vishnu

FAQs

It elevates Hari-dina observance above worldly reputation and even personal consequence, portraying devotion as unwavering commitment to Viṣṇu’s sacred vow-days.

Bhakti is shown as steadfastness: the devotee refuses actions (like eating on Hari’s day) that violate devotion, even if it costs fame or invites suffering.

Primarily Kalpa (ritual discipline) is implied—rules of vrata/fasting and sacred-day conduct—rather than technical grammar or astrology.