Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

Mohinī-prashna

The Question about Mohinī

उभयोर्यन्न दृष्टं हि तत्पुराणैः प्रगीयते । प्रायश्चित्तं तु हत्यायामातुरस्यौषधं प्रिये ॥ २१ ॥

ubhayoryanna dṛṣṭaṃ hi tatpurāṇaiḥ pragīyate | prāyaścittaṃ tu hatyāyāmāturasyauṣadhaṃ priye || 21 ||

جو بات نہ شروتی میں ملے نہ سمِرتی میں، وہ پورانوں میں گائی گئی ہے۔ اور قتل کے گناہ میں، اے محبوبہ، پرایَشچِتّ ہی مبتلا کے لیے دوا ہے۔

उभयोःof both (Veda and Smṛti)
उभयोः:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध/Possessive relation)
TypeNoun
Rootउभय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी (6th/Genitive); द्विवचन; (of both)
यत्whatever (that which)
यत्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative pronoun)
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय
दृष्टम्seen, found
दृष्टम्:
Kriya (क्रिया as predicate in relative clause)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle, क्त); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चय/हेतुवाचक
तत्that
तत्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; तद्-निर्देशक (correlative)
पुराणैःby the Purāṇas
पुराणैः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootपुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया; बहुवचन
प्रगीयतेis proclaimed
प्रगीयते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + गै (धातु)
Formलट् (Present); प्रथमपुरुष; एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive: 'is sung/proclaimed')
प्रायश्चित्तम्expiation
प्रायश्चित्तम्:
Karta (कर्ता/Subject, implied 'is')
TypeNoun
Rootप्राय + चित्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; तत्पुरुषः (प्रायः चित्तम्/प्रायश्चित्तम् = expiation)
तुand, indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधार्थक
हत्यायाम्in the case of killing
हत्यायाम्:
Adhikarana (अधिकरण/Context)
TypeNoun
Rootहत्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी; एकवचन
आतुरस्यof a sick person
आतुरस्य:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootआतुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी; एकवचन
औषधम्medicine, remedy
औषधम्:
Karma (कर्म/Predicate complement)
TypeNoun
Rootऔषध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; विधेय (as predicate: 'is medicine')
प्रियेO dear one
प्रिये:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सम्बोधन; एकवचन

Sanatkumara (teaching Narada in dialogue form)

Vrata: none

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: shanta

P
Purana
S
Shruti
S
Smriti
P
Prayashchitta

FAQs

It affirms the Purāṇas as a guiding authority for dharma when specific details are not explicitly found in Śruti and Smṛti, and it frames prāyaścitta as a compassionate remedy that restores inner and social order after grave wrongdoing.

By calling expiation a “medicine,” the verse implies purification rather than despair; such purification supports sincere repentance and renewed alignment with dharma—an essential foundation for steady Vishnu-bhakti and disciplined spiritual life.

It highlights Dharma-śāstra style application of scriptural hierarchy (pramāṇa): when Śruti and Smṛti do not specify, Purāṇic injunctions guide ritual and ethical practice—especially in prescribing prāyaścitta procedures.