Previous Verse
Next Verse

Shloka 34

Tithi-vicara

Determination of Tithi for Fasts, Parana, and Pitri Rites

शुक्ले पूर्वाह्णिके ग्राह्ये कृष्णे ग्राह्येऽपराह्णिके । अयनं दिनभागाढ्यं संक्रमः षोडशः पलः ॥ ३४ ॥

śukle pūrvāhṇike grāhye kṛṣṇe grāhye'parāhṇike | ayanaṃ dinabhāgāḍhyaṃ saṃkramaḥ ṣoḍaśaḥ palaḥ || 34 ||

شُکل پکش میں وقتِ پیشین (پوروَاہن) میں لینا چاہیے اور کرشن پکش میں بعد از دوپہر (اپرَاہن) میں۔ اَیَن میں دن کا ایک زائد حصہ شمار ہوتا ہے، اور سنکرم (سورج کا دخول) سولہ پل کے برابر مانا گیا ہے॥۳۴॥

शुक्लेin the bright fortnight
शुक्ले:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootशुक्ल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; पक्ष-नाम; अधिकरण
पूर्वाह्णिकेin the forenoon
पूर्वाह्णिके:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootपूर्वाह्णिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; कालविशेषण — ‘in the forenoon period’
ग्राह्येto be accepted (as the proper time)
ग्राह्ये:
Kriyāviśeṣaṇa (विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootग्राह्य (कृदन्त; √ग्रह् (धातु) ण्यत्-प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; विधेय/निर्देश — ‘to be taken/accepted (as applicable)’
कृष्णेin the dark fortnight
कृष्णे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; पक्ष-नाम; अधिकरण
ग्राह्येto be accepted
ग्राह्ये:
Kriyāviśeṣaṇa (विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootग्राह्य (कृदन्त; √ग्रह् (धातु) ण्यत्-प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विधेय — ‘to be accepted’
अपराह्णिकेin the afternoon
अपराह्णिके:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootअपराह्णिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; कालविशेषण — ‘in the afternoon period’
अयनम्ayana (solstice course)
अयनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअयन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विषय/प्रकरण (topic)
दिन-भाग-आढ्यम्consisting of a fraction of a day
दिन-भाग-आढ्यम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदिन (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक) + आढ्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः — ‘rich in (a) portion of a day’ (i.e., consisting of a day-fraction)
संक्रमःthe transit/ingress (saṅkrama)
संक्रमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
षोडशःsixteen
षोडशः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootषोडश (संख्याप्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; संख्याविशेषण — ‘sixteen’ (agreeing with palaḥ)
पलःa pala (time unit)
पलः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कालमान (unit of time)

Sanatkumara (teaching Narada in a Vedāṅga/kalā-oriented discussion)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

FAQs

It emphasizes dharmic precision: aligning rites with correct lunar fortnight and day-part is presented as a way to harmonize human action with cosmic order (kāla), strengthening the sanctity and efficacy of observances.

While technical, it supports bhakti-practice by guiding devotees to perform pūjā, vrata, and dāna at traditionally appropriate times—showing that devotion in the Purāṇic tradition is expressed through disciplined, time-conscious worship.

Vedāṅga Jyotiṣa (astral/timekeeping) is highlighted: selecting pūrvāhna vs aparāhna based on pakṣa, and defining calendrical markers like ayana and saṅkrama with specific time-units (pala).